3. Çeşit: Âmmeye Müteallik Şeyler

1. Çeşit: Muayyen Şeylere Ait Olanlar

Bunlar on altı şubeye ayrılırlar:

1-Temizlik. Buna beden, elbise ve mekân temizlikleri de girer. Bedeni hadesten temizlemek için abdest almak, cenabetten, hayızdan, nifastan temizlemek için yıkanmak da girer.

2-Namaz kılmak; buna farz, nâfile ve kaza namazları da girer.

3-Zekat vermek; buna sadaka vermek, sadaka-ı fıtr ödemek, cömertlik, fukara ve misafirlere yedirip ikram etmek de girer.

4-Farz ve nâfile oruçlar.

5-Haccetmek, umre de buraya girer.

6-İ'tikafa girmek. Kadir gecesini aramak da buna dahildir.

7-Dînin yaşanabileceği yere gitmek, şirk diyarından hicret de buna girer.

8-Nezirlerini ödemek.

9-Yeminleri yerine getirmek.

10-Keffaretlerini ödemek.

11-Namaz içinde ve dışında setrü'l-avret (ayıp yerlerini örtmek, tesettüre riayet etmek).

12-Kurbanları kesmek, nezir kurbanı varsa onu da kesmek.

13-Cenâze işlerine bakmak.

14-Borcu ödemek.

15-Muâmelelerde doğru olmak, ribadan kaçınmak.

16-Doğrulukla şâhidlik etmek, hakkı gizlememek.{62}

2. Çeşit: Kendisine Tabi Olanlarla İlgili Şeyler

Bunlar altı şubedir:

1-Meşru nikahla evlenip iffeti korumak.

2-Aileye karşı vazifelerini yerine getirmek. Hizmetçilere iyi muâmele de buraya girer.

3-Anne babaya iyi muâmele etmek. Onlara karşı ukuk (haksızlık)tan kaçınmak da buraya girer.

4-Çocukların terbiyesi.

5-Sıla-i rahm.

6-Büyüklere itaat.{63}

3. Çeşit: Âmmeye Müteallik Şeyler

Bunlar da onsekiz şubedir:

1-İdâreciliği adaletle yürütmek,

2-Cemaate uymak,

3-Ulu'l-emre itaat etmek,

4-İnsanları barıştırmak. Hâricilere ve âsilere karşı mücadele de buraya girer.

5-İyilikte yardımlaşma.

6-Emr-i bi'lma'ruf nehy-i ani'l-münkerde bulunmak (yani insanlara iyiliği emretmek, kötülükten menetmek).

7-Hududu (ağır cezaları) tatbik etmek.

8-Cihad etmek. Kışlalarda asker bulundurmak buna dâhildir.

9-Emaneti edâ etmek. Ganimetten beşte biri (hums) ödemek de buraya dâhildir.

10-Ödemek şartıyla borç vermek.

11-Komşuya iyi muâmele etmek.

12-Geçimli olmak. Helâlinden mal toplamak da buraya dahildir.

13-Malı yerinde harcamak. İsrâftan kaçınmak da buraya girer.

14-Selam'ı almak.

15-Hapşırana "yerhamukâllah" demek.

16-İnsanlara zarar vermekten kaçınma.

17-Eğlenceden kaçınmak.

18-Yoldan rahatsızlık veren bir cismi kaldırmak.

Bütün bunlar, toplam 77 şube yapar.{64}

Dikkat:Bu hadis, yoldan rahatsızlık veren birşeyi (ezâ) kaldırmayı imanın bir şubesi saymakla imar hizmetlerinin ehemmiyetine dikkat çekmiş, hayır sahiplerinin yol hizmetlerine eğilmelerine sebep olmuştur. İnsanların gelip geçtiği yerlerden çalı, çırpı, diken, taş, pislik gibi rahatsızlık veren birşeyi temizlemek imanın bir şubesi olursa yol inşa etmek, yol emniyetini sağlamak, yolcuların konaklayacağı yerler, köprüler yapmak ne kadar büyük ehemmiyet taşır. Allah nazarında makbul bir amel olur! Bu yüzdendir ki, İslâm âleminde daha ilk asırlardan itibaren yol ve posta hizmetleri gelişmiştir. Öyle ki, Emevîler devrinde ana yollara bugünkü gibi kilometre taşları dikerek merkeze olan uzaklık mil cinsinden sıkca gösterilmiştir. Hz. Peygamber'in Sünnetinde Terbiye adlı kitabımızda geniş malumat vardır s. 466-468.{65}

2. Hadis-i Şerif

2. (28)-Hz. Enes, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın şöyle buyurduğunu anlatıyor:

"Üç haslet vardır. Bunlar kimde varsa imanın tadını duyar: Allah ve Resûlünü bu ikisi dışında kalan herşeyden ve herkesten daha çok sevmek, bir kulu sırf Allah rızası için sevmek, Allah, imansızlıktan kurtarıp İslâm'ı nasib ettikten sonra tekrar küfre, inançsızlığa düşmekten, ateşe atılmaktan korktuğu gibi korkmak."

Nesâî'nin kaydettiği bir diğer rivayette "bu ikisi dışında kalan" tabirinden sonra şu ziyâde vardır: "Allah için sevmek, Allah için buğzetmek."{66}

AÇIKLAMA:

Gerçek dindarlık Allah ve Resûlünü herşeyden çok sevmekten geçer. Bunun aksini düşünmek mümkün değildir. Nitekim bir ayet de şöyle buyurarak mevzuun ehemmiyetini tesbit eder:

"Ey Muhammed de ki: Babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, akrabanız, elde ettiğiniz mallar, durgun gitmesinden korktuğunuz ticâret, hoşunuza giden evler sizce Allah'tan, Peygamberinden ve Allah yolunda savaşmaktan daha sevgili ise, Allah'ın buyruğu gelene kadar bekleyin. Allah fâsık kimseleri doğru yola eriştirmez"(Tevbe: 9/24)

Burada emredilen Allah ve peygamber sevgisinin nasıl ortaya çıkacağı da bir başka ayette açıklanmıştır: Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'e uymak.

"Ey Muhammed de ki: "Eğer Allah'ı seviyorsanız bana uyun, ta ki Allah da sizi sevsin, günahlarınızı mağfiret etsin"(Âl-i İmran: 3/31).

Hadis'te, Allah ve Resûlü dışında kalan kimseleri sevmede de ölçü verilmekte Allah'ı memnun etmeyecek sevmelerden, buğzetmelerden kaçınmak emredilmektedir. Yani Allah'ın seveceği Hakk dostlarını sevmek, Allah'ın sevgisine lâyık olmayacağı belli olan sefih, hevaperest, din düşmanı kimseleri sevmemek. Allah rızası için olmayan sevmeler bizi dünyada onların yolunda gitmeye sevkedeceği gibi âhirette de