Kütübü Sitte - 3.Cilt kitabının 250. sayfası — Nisa Suresi bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

26. (560)-Yine İbnu Abbas (radıyallahu anh): "Size ne oluyor da: "Rabbimiz! Bizi halkı zâlim olan bu şehirden çıkar, katından bize bir sahip çıkan gönder, katından bize bir yardımcı lutfet" diyen zavallı çocuklar, erkekler ve kadınlar uğrunda ve Allah yolunda savaşmıyorsunuz?"(Nisa: 4/75) âyetiyle ilgili olarak şunu söyledi: "Annem ve ben burada ifâde edilen "zavallılar" arasında idik."{682}

AÇIKLAMA:

İbnu Abbas "zavallılar" diye tercüme ettiğimiz müstaz'afîn tabirini açıklamaktadır.

Ayeti kerime, zalimlerin elinde kalmış, kurtuluş arayan ve fakat içinde bulundukları aczleri sebebiyle kurtulamayan mustaz'af müminler karşısında seyirci kalmayıp, onların kurtarılması için gayret göstermeyi emretmektedir.

Müteâkip rivâyet, İbnu Abbas'ın bu açıklamayı yine müstaz'afin'i konu edinen bir başka ayetle ilgili olarak yaptığını ifade etmektedir.{683}

27. Hadis-i Şerif

وفي رواية للبخارى: ]تَلَا ابنُ عبَّاس رَضِىَ اللّهُ عَنْهُما إلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ. فقَالَ: كُنْتُ أنَا وَأمِّى مِمَّنْ عَذَرَ اللّهُ تعالى. أنَا مِنَ الْوِلْدَانِ، وَأمِّى مِنَ النِّسَاءِ[ .

27. (561)-Buhârî'nin bir rivayetinde şöyle denmiştir: İbnu Abbas (radıyallahu anh): "Çaresiz kalan, yol bulamayan zavallı erkek, kadın ve çocuklar müstesna"(Nisa: 4/98), ayetini tilavet buyurduktan sonra: "Ben ve annem Allahu Teâla'nın mazur addettiklerindendik, ben çocuklardan, annem kadınlardan mâzurdu" dedi.{684}

AÇIKLAMA:

Yukarıdaki rivayetin anlaşılması için Nisa suresinin 97. ayetinin bilinmesi lazım. Bu âyette İslâm'ın yaşanamayacağı yerden hicret etmeyenler Allah nazarında sorumlu tutulmaktadır.

Yukarıda meâlini kaydettiğimiz 98. ayette, mâzur kabul edilerek sorumlu sayılmayacak olanlar belirtilmektedir: Hicrete gücü yetmeyen zavallı kadın, erkek ve çocuklar. Şimdi 97. ve 98. ayetlerin meallerini okuyalım:

"Kendilerine yazık edenlerin canlarını aldıkları zaman, melekler onlara: "Ne yaptınız bakalım?" deyince, "Biz yeryüzünde zavallı kimselerdik" diyecekler, melekler de: "Allah'ın arzı geniş değil miydi? Hicret etseydiniz ya!" cevabını verecekler. Onların varacakları yer cehennemdir. Orası ne kötü dönülecek yerdir. Çaresiz kalan, yol bulamayan zavallı erkek, kadın ve çocuklar müstesnadırlar. İşte Allah'ın bunları affetmesi umulur. Allah affedendir, bağışlayandır"(Nisa: 4/97-99).

Ulema, bu rivâyette, İslâm fıkhının "çocuk ebeveynden hangisi Müslümansa ona tâbidir" hükmüne delîl bulmuştur{685}.

28. Hadis-i Şerif

وعنه رَضِىَ اللّهُ عَنْهُ: ]أنَّ عبدَالرَّحْمَنِ بنِ عَوْفٍ وَأصْحَاباً لهُ أتَوُا النَّبِيَّ ﷺ بِمَكَّةَ فَقَالُوا يَارَسُولَ اللّهِ: إنَّا كُنَّا في عِزٍّ وَنَحْنُ مُشرِكُونَ، فَلَمَّا آمَنَّا صِرْنَا أذِلةً فقَالَ: إنِّى أمِرْتُ بِالْعَفْوِ فَلَا تُقَاتِلُوا. فَلَمَّا حَوَّلَهُ اللّهُ تعالى إلى المَدِينَةِ أمَرَهُ بِالْقِتَالِ فَكَفُّوا: فَأنزَلَ اللّهُ تعالى: ألَمْ تَرَ إلى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أيْدِيَكُمْ وَأقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ إلى قولِهِ وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا[. أخرجه النسائى .

Kütübü Sitte - 3.Cilt — Sayfa 250

Kütübü Sitte - 3.Cilt uygulamada, çevrimdışı