Demir yerden çıkıyor

âyetine dâir gayet ehemmiyet kesb etmiş; mühim ve mütefennin bir adam bu sual ile bazı hocaları ilzâm ettiği bir suale muhtasar bir cevaptır.

SUAL:Deniliyor ki: "Demir yerden çıkıyor; yukarıdan inmiyor ki

denilsin? Neden

dememiş, zahiren muvafık görülmeyen

demiş?"

ELCEVAP:Kur'ân-ı Mu'cizü'l-Beyân,

kelimesiyle, demirdeki azîm ve çok ehemmiyetli nimet cihetini ihtar etmek için

demiş. Çünkü yalnız demirin zâtını nazara vermiyor ki, "ihrac" desin. Belki demirdeki nimet-i azîmeyi ve nev-i beşerin demire ne derece muhtaç olduğunu ihtar içindir. Nimet ciheti ise aşağıdan yukarıya çıkmıyor, belki rahmet hazinesinden geliyor. Rahmet

hazinesi elbette âlî, yukarı ve mânen yüksek mertebededir. Elbette nimet yukarıdan aşağıyadır ve muhtaç olan beşerin mertebesi aşağıdadır. Elbette in'âm, ihtiyâcın mâfevkindedir. Onun için, nimetin hazine-i rahmetten be-şerin ihtiyâcına imdâd için gelmesinin hak tâbiri,

dır; "ihrac" değildir.

Hem tedricî ihrâcat beşerin eliyle olduğu için, "ihrac" kelimesi ihsan cihetini nazar-ı gaflete hissettirmez. Evet, demirin maddesi murad olunsa, mekân-ı maddî itibarıyla ihracdır. Fakat demirin sıfatı ve burada mânâ-yı maksudu olan "nimet" ise, mânevîdir. Bu mana-yı maddî, mekâna bakmıyor, belki mânevî mertebeye bakar. Rahmân'ın hadsiz mertebe-i ulviyetinin bir tecellîsi olan hazine-i rahmetten gelen nimet, elbette en yüksek makamdan en aşağı mertebeye gönderiliyor. Hak tâbiri

dır; Bu tâbirle nev-i beşere ihtar eder ki, demir en büyük bir nimet-i İlâhiyedir.

Evet, nev-i beşerin bütün san'atlarının mâdeni ve terakkiyâtının menbaı ve kuvvetinin medârı demirdir. İşte bu azîm nimeti ihtâr için, makam-ı imtinân ve in'âmda, kemâl-i haşmetle