Muhâkemât Dersleri — Sayfa 12

1. Ders:

Besmele, Hamdele, Salvele

Muhâkemât'ta da görüldüğü üzere, İslâmî eserler besmele, hamdele ve salvele ile başlar.Besmele, Bismillahirrahmanirrahîm'in adıdır. Benzeri bir şekilde Elhamdülillah için"hamdele", salâvat için"salvele"denilir.

Bir eserin muhtevası, güzel bir takdimle giriş kısmında nazara verilebilir. Buna beraatü'l-istihlal sanatı denir. İstihlal kelimesi hilal'den gelir. Nasıl ki yeni ay doğmazdan evvel bir parlaklık kendini gösterir ve biz o parlaklıktan hareketle peşinden ayın doğacağını biliriz. Benzeri bir şekilde, bu sanatın yer aldığı bir kitabın ilk cümlelerinden o kitabın muhtevasına intikalde bulunuruz. Mesela hitabetle ilgili bir eserin baş kısmında "Her türlü hamd ü sena, insana nutuk kabiliyetini ihsan eden Allah'adır. Her türlü salât u selâm, insanlığın en güzel konuşanı Hazreti Muhammed'edir" denildiğinde biz bu eserin hitabetle ilgili olduğunu daha ilk cümlelerinden anlarız. İşte, Muhâkemât'ın bu ilk kısmında, bu sanat kullanılıp kitabın muhtevasına ana hatlarıyla işaret edilmiştir.

Cümle tahiyyât, ol Hâkim-i Ezel ve Hakîm-i Ezelî ve Rahmân-ı Lemyezele elyaktır ki, bizi İslâmiyet ile serfiraz ve şeriat-ı garrâ ile sırat-ı müstakîme hidayet etmiştir.

Her türlü tahiyye Allaha layıktır.Tahiyye kelimesi "hayat" kökünden gelir. Bediüzzaman,tahiyye ifadesini şöyle açar: Bütün varlıkların hayatlarıyla Allah'a takdim ettikleri ibadet hediyeleri…

Üstteki metinde yüce Allah üç vasıfla yâd edilmiştir:

1-Hâkim-i Ezel: Ezelden beri hükmeden.

2-Hakîm-i Ezelî: Ezeli hikmet sahibi.

3-Rahman-ı Lemyezel: Daima rahmetle tecelli eden.