Muhâkemât Dersleri — Sayfa 14

bildirir. Bunu bilen biri, bir kısım zorluklar ve musibetlerle karşılaştığında, onlardaki güzellikleri görmeye çalışır, başkasının yıkıldığı yerde yıkılmaz. Hatta güç ve kuvvet alarak yoluna devam eder. Keza ahirete iman,insanların en ziyade korktukları ölümü güzel gösterir, kabir tünelinden geçip ahirete gideceklerini ve ebedi saadete nail olacaklarını haber verir.

Dinin füruatı

Dinin bir usûlü vardır, bir de füruatı. Dinin usûlü, dinin temel hükümleridir. Bunlar bütün hak dinlerde aynıdır; değişmez, nesholmaz.Füruatı ise, esasa ait olmayan hükümleridir. Bunlar, temel ve değişmez hükümlerin dışında kalan ayrıntılardır. İmanın rükünleri bütün hak dinlerde aynıdır ve bunların hepsinde ibadet vardır. İbadetin şekli, vakti, kıblenin yönü gibi füruatta ise değişiklikler olabilmektedir.

Füru'kelimesi, usûlün mukabili olarak kullanılır. Bir anlamı da "kökler" demek olan usûl, bir ağacın köklerine, füru' ise onun dallarına benzer. Aslında çoğul olan "Füru'" kelimesinin çoğulu "füruat" olarak kullanılır. Mesela beş vakit namaz dinin usûlündendir. Mezheplerde gördüğümüz namaz kılmada bazı farklılıklar ise füruattandır. Bu farklılık, rivayet farklılığından veya aynı rivayeti farklı yorumlamak gibi durumlardan kaynaklanmıştır. Mesela namazda teşehhüt için oturmak dinin usûlündendir ve bütün mezheplerde vardır. Ama teşehhütte bulunurken şehadet parmağının ne kadar kaldırılacağı fürüattandır, mezheplere göre farklılık arzetmektedir. Hanefîler "Eşhedü en la ilahe illallah" derken parmaklarını kaldırırlar ve indirirler. Şafiler ise, selam verinceye kadar şehadet parmaklarını kaldırmaya devam ederler.

Ve bizi Kur'ân-ı Mu'ciz ile irşad eylemiş…

İrşad, insanın hak ve doğru olana yönlendirilmesi, batıl ve eğri olandan ise sakındırılmasıdır.Mürşid ise bu yönlendirmeyi yapan kimsedir.

Kur'ân-ı Mu'ciz, Kur'ânın beşer üstü olmasını ifade eder. O, herhangi bir insanın sözü değil, âlemlerin Rabbinin kelamıdır. İnsanlar öyle bir söz söyleyebilmekten ve onun getirdiği esaslar gibi bir sistem getirebilmekten acizdir.

Öyle kitap ki, kaideleriyle hilkat-i âlemin kitabından dest-i kader ve kalem-i hikmet ile mektup ve cârî olan kavânîn-i amîka-yı dakika-yı ilâhiyeyi izhar ettiğinden, ahkâm-ı âdilânesiyle nev-i beşerin nizam ve muvâzene ve terakkisine kefil-i mutlak ve üstad-ı küll olmuştur.