Ondördüncü Pencere

vücudunu gösteriyor. Evet fıtratın şehâdeti reddedilmez.

Delâlet-i hâl ise, hususan çok cihetlerle gelse, şüphe getirmez. Bak hadsiz fıtrî şehâdeti tazammun eden ve nihâyetsiz tarzlarda lisan-ı hâl ile delâlet eden ve mütedâhil dâireler gibi birtek merkeze bakan şu mevcûdatın muntazam sûretleri, herbiri birer dildir. Ve mevzun hey'etleri, herbiri birer lisan-ı şehâdettir. Ve mükemmel hayatları, herbiri birer lisan-ı tesbihtir ki, –Yirmidördüncü Söz'de kat'î isbat edildiği gibi– o bütün diller ile pek zâhir bir sûrette tesbihâtları ve tahiyyatları ve birtek mukaddes Zât'a şehâdetleri, ziyâ Güneş'i gösterdiği gibi bir Zât-ı Vâcibü'l-Vücud'u gösterir. Ve kemâl-i Ulûhiyet'ine delâlet eder.

Ondördüncü Pencere

sırlarınca, herşey, herşeyinde ve her şe'ninde

tek bir Hâlık-ı Zülcelâl'e muhtaçtır. Evet kâinattaki mevcûdata bakıyoruz ve görüyoruz ki; zaaf-ı mutlak içinde bir kuvvet-i mutlaka tezâhüratı var. Ve acz-i mutlak içinde bir kudret-i mutlakanın âsârı görünüyor. Meselâ nebâtâtın tohumlarında ve köklerindeki ukde-i hayatiyelerinin intibahları zamanında gösterdikleri hârika vaziyetleri gibi...

Hem fakr-ı mutlak ve kuruluk içinde bir gınâ-yı mutlakın tezâhüratı var. Kıştaki toprağın ve ağaçların vaziyet-i fakirâneleri ve baharda şa'şaalı servet ve gınâları gibi...

Hem cümud-u mutlak içinde bir hayât-ı mutlakanın tereşşuhatı görünüyor. Anâsır-ı câmidenin zîhayat maddelere inkılâbı gibi...

Hem bir cehl-i mutlak içinde muhît bir şuurun tezâhüratı görünüyor. Zerrelerden yıldızlara kadar herşeyin harekâtında nizamât-ı âleme ve mesâlih-i hayata ve metâlib-i hikmete muvafık bir tarzda hareket etmeleri ve şuurkârâne vaziyetleri gibi...

İşte bu acz içindeki kudret; ve zaaf içindeki kuvvet; ve fakr içindeki servet ve gınâ; ve cümud ve cehil içindeki hayat ve şuur; bilbedâhe ve bizzarure bir Kadîr-i Mutlak ve Kaviyy-i Mutlak ve Ganiyy-i Mutlak ve Alîm-i