Otuzüç Pencere — Sayfa 70

değiştiren zât, mutlaka şu âlemi dahi O halketmiştir. Ve şu âlemi ve rûy-i zemini, o büyük misâfirlere misâfirhane yapmıştır.

Gelelim"imkân"bahsine. Mütekellimîn demişler ki:

"İmkân, mütesâviyyü't-tarafeyn'dir. Yani: Adem ve vücud, ikisi de müsâvi olsa, bir tahsis edici, bir tercih edici, bir mûcid lâzımdır. Çünkü; mümkinât, birbirini icad edip teselsül edemez. Yahut o onu, o da onu icad edip devir sûretinde dahi olamaz. Öyle ise bir Vâcibü'l-Vücud vardır ki, bunları icad ediyor." Devir ve teselsülü, oniki bürhan yani ‘arşî' ve ‘süllemî' gibi namlar ile müsemma meşhur oniki delil-i kat'î ile devri iptal etmişler ve teselsülü muhâl göstermişler. Silsile-i esbabı kesip, Vâcibü'l-Vücud'un vücudunu isbat etmişler.

Biz de deriz ki: Esbab, teselsülün berahini ile âlemin nihâyetinde kesilmesinden ise, herşeyde Hâlık-ı Külli Şey'e has sikkeyi göstermek, daha kat'î, daha kolaydır. Kur'ân'ın feyziyle bütün Pencereler ve bütün Sözler, o esas üzerine gitmişler. Bununla beraber ‘imkân' noktasının hadsiz bir vüs'atı var. Hadsiz cihetlerle Vâcibü'l-Vücud'un vücudunu gösteriyor.