Üçüncü Nükte

hâlis, azametli ve umumî bir şükrün anahtarıdır.Çünkü sâir vakitlerde mecbûriyet tahtında olmayan insanların çoğu, hakikî açlık hissetmedikleri zaman, çok nîmetlerin kıymetini derk edemiyor. Kuru bir parça ekmek, tok olan adamlara, –hususan zengin olsa– ondaki derece-i nîmet anlaşılmıyor. Halbuki iftar vaktinde o kuru ekmek, bir mü'minin nazarında çok kıymettar bir nîmet-i İlâhiye olduğuna kuvve-i zâikası şehâdet eder. Padişahtan, tâ en fukaraya kadar herkes, Ramazân-ı Şerif'te o nîmetlerin kıymetlerini anlamakla bir şükr-ü manevîye mazhar olur.

Hem gündüzdeki yemekten memnûiyeti cihetiyle; "O nîmetler benim mülküm değil. Ben bunların tenavülünde hür değilim; demek başkasının malıdır ve in'amıdır. O'nun emrini bekliyorum." diye nîmeti nîmet bilir; bir şükr-ü manevî eder.

İşte bu suretle oruç, çok cihetlerle hakikî vazife-i insaniye olan şükrün anahtarı hükmüne geçer.

ÜÇÜNCÜ NÜKTE: Oruç, hayat-ı içtimaiye-i insaniyeye baktığı cihetle, çok hikmetlerinden bir hikmeti şudur ki:İnsanlar, maişet cihetinde muhtelif bir surette halkedilmişler. Cenâb-ı Hak o ihtilafa binâen, zenginleri