برنجى مقصد

ايشته ناصل حقيقت بويله إقتضا ايدييور، حكمت دخى عينًا اويله إقتضا أيله‌يور. چونكه شو كثافتلى و روحه مناسبتى آز اولان طوپراقدن و شو كدورتلى و نورِ حياته مناسبتى پك جزئى اولان صودن، متماديًا حُمّالى بر فعاليتله، لطافتلى حياتى و نورانيتلى ذوى الإدراكى خلق ايدن فاطرِ حكيم، ألبته روحه چوق لايق و حياته چوق مناسب، شو نور دڭزندن و حتّى شو ظلمت بحرندن، شو هوادن، شو ألكتريق گبى سائر مادّهِٔ لطيفه‌دن بر قسم ذىشعور مخلوقلرى واردر. هم پك چوق كثرتلى اولارق واردر.

برنجى مقصد

ملائكه‌نڭ تصديقى ايمانڭ بر ركنيدر. شو مقصدده درت نكتهِٔ أساسيه واردر.

برنجى أساس

وجودڭ كمالى، حيات ايله‌در. بلكه وجودڭ حقيقى وجودى، حيات ايله‌در. حيات، وجودڭ نوريدر. شعور، حياتڭ ضياسيدر. حيات، هر شيئڭ باشيدر و أساسيدر. حيات، هر شيئى هر بر ذىحيات اولان شيئه مال ايدر. بر شيئى، بتون أشيايه مالك حكمنه گچيرر. حيات ايله بر شيءِ ذىحيات دييه‌بيلير كه: "شو بتون أشيا، مالمدر. دنيا، خانه‌مدر. كائنات، مالكم طرفندن ويريلمش بر ملكمدر." ناصلكه ضيا أجسامڭ گورولمسنه سببدر و رنكلرڭ (بر قَوله گوره) سببِ وجوديدر. اويله ده: حيات دخى، موجوداتڭ كشّافيدر. كيفياتڭ تحقّقنه سببدر. هم جزئى بر جزئى، كلّ و كلّى حكمنه گتيرر. و كلّى شيلرى بر جزئه صيغيشديرمغه سببدر. و حدسز أشيايى، إشتراك و إتّحاد ايتديروب بر وحدته مدار، بر روحه مظهر ياپمق گبى، كمالاتِ وجودڭ عمومنه سببدر. حتّى حيات، كثرت طبقاتنده بر چشيد تجلّئِ وحدتدر و كثرتده أحديتڭ بر آيينه‌سيدر. باق حياتسز بر جسم، بيوك بر طاغ دخى اولسه يتيمدر، غريبدر، يالڭزدر. مناسبتى يالڭز اوطورديغى مكان ايله و اوڭا قاريشان شيلر ايله واردر. باشقه كائناتده نه وارسه، او طاغه نسبةً معدومدر. چونكه نه حياتى وار كه، حيات ايله علاقه‌دار اولسون· نه شعورى وار كه، تعلّق ايتسين. شيمدى باق كوچوجك بر جسمه، مثلا بال آريسنه. حيات اوڭا گيرديگى آنده، بتون كائناتله اويله مناسبت تأسيس ايدر كه، بتون كائناتله، خصوصًا زمينڭ چيچكلريله و نباتاتلريله اويله بر تجارت عقد ايدر كه، دييه‌بيلير: "شو أرض، بنم باغچه‌مدر، تجارتخانه‌مدر."

ايشته ذىحياتده‌كى مشهور حواسِّ ظاهره و باطنه طويغولرندن باشقه، غيرِ مشعور سائقه و شائقه حسلريله برابر او آرى، دنيانڭ أكثر أنواعيله إختصاص و اُنسيت و مبادله و تصرّفه صاحب اولور. ايشته أڭ كوچك ذىحياتده حيات بويله تأثيرينى گوسترسه، ألبته حيات طبقهِٔ إنسانيه اولان أڭ يوكسك مرتبه‌يه چيقدقجه، اويله بر إنبساط و إنكشاف و تنوّر ايدر كه· حياتڭ ضياسى اولان شعور ايله، عقل ايله بر إنسان كندى خانه‌سنده‌كى اوطه‌لرده گزديگى گبى، او ذىحيات كندى عقلى ايله عوالمِ علويه‌ده و روحيه‌ده و جسمانيه‌ده گزر. يعنى، او ذىشعور و ذىحيات معنًا او عالملره مسافر گيتديگى گبى، او عالملر دخى او ذىشعورڭ مرآتِ روحنه مسافر اولوب، إرتسام و تمثّل ايله گلييورلر.

حيات، ذاتِ ذو الجلالڭ أڭ پارلاق بر برهانِ وحدتى و أڭ بيوك بر معدنِ نعمتى و أڭ لطيف بر تجلّئِ مرحمتى و أڭ خفى و بيلينمز بر نقشِ نزيهِ صنعتيدر. أوت، خفى و دقيقدر. چونكه أنواعِ حياتڭ أڭ أدناسى اولان حياتِ نبات و او حياتِ نباتڭ أڭ برنجى درجه‌سى اولان چكردكده‌كى عقدهِٔ حياتيه‌نڭ تنبهّى، يعنى اويانوب آچيلارق نشو و نما بولماسى، او درجه ظاهر و كثرتده و مبذوليتده، الفت ايچنده، زمانِ آدمدن بَرى حكمتِ بشريه‌نڭ نظرنده گيزلى قالمشدر. حقيقتى، حقيقى اولارق بشرڭ عقلى ايله كشف ايديلمه‌مش.