دردنجى أساس

شو آلتى تمثيل· هم ناقص، هم متناهى، هم ضعيف، هم تأثيرِ حقيقيسى يوق اولان ممكنات قوّتنده و فعلنده بِالمشاهده گورونسه· ألبته هم غيرِ متناهى، هم أزلى، هم أبدى، هم بتون كائناتى عدمِ صِرفدن ايجاد ايدن و بتون عقولى حيرتده بيراقان، هم آثارِ عظمتيله تجلّى ايدن قدرتِ أزليه‌يه نسبةً شبهه‌سز هر شى مساويدر. هيچ بر شى اوڭا آغير گلمز (غفلت اولونميه). شو آلتى سرّڭ كوچك ميزانلريله او قدرت طارتيلماز و مناسبته گيره‌مز. يالڭز فهمه تقريب و إستبعادى إزاله ايچون ذكر ايديلير.

اوچنجى أساسڭ نتيجه و خلاصه‌سى:

مادام قدرتِ أزليه غيرِ متناهيدر. هم ذاتِ أقدسه لازمهِٔ ضروريه‌در. هم هر شيئڭ لكه‌سز، پرده‌سز ملكوتيت جهتى، اوڭا متوجّهدر. هم اوڭا مقابلدر. هم تساوئِ طرفَيْنْدن عبارت اولان إمكان إعتباريله موازنتده‌در. هم شريعتِ فطريهِٔ كبرا اولان نظامِ فطرته و قوانينِ عادت اللّٰهه مطيعدر. هم مانعلردن و آيرى آيرى خصوصيتلردن ملكوتيت جهتى مجرّد و صافيدر. ألبته أڭ بيوك شى، أڭ كوچك شى گبى، او قدرته زياده نازلانماز، مقاومت ايتمز. اويله ايسه حشرده بتون ذوى الأرواحڭ إحياسى، بر سينگڭ بهارده إحياسندن داها زياده قدرته آغير اولماز. اويله ايسه

فرمانى مبالغه‌سزدر، طوغريدر، حقدر. اويله ايسه، مدّعامز اولان "فاعل مقتدردر، او جهتده هيچ بر مانع يوقدر" قطعى بر صورتده تحقّق ايتدى.

دردنجى أساس

ناصل قيامت و حشره مقتضى وار و حشرى گتيره‌جك فاعل دخى مقتدردر. اويله ده: شو دنيانڭ، قيامت و حشره قابليتى واردر. ايشته شو محل قابلدر اولان مدّعامزده درت مسئله واردر.

برنجيسى:

شو عالمِ دنيانڭ إمكانِ موتيدر.

ايكنجيسى:

او موتڭ وقوعيدر.

اوچنجيسى:

او خراب اولمش، ئولمش دنيانڭ، آخرت صورتنده تعمير و ديريلمه‌سنڭ إمكانيدر.

دردنجيسى:

او ممكن اولان تعمير و إحيانڭ وقوع بولماسيدر.

برنجى مسئله:

شو كائناتڭ موتى، ممكندر. چونكه بر شى قانونِ تكاملده داخل ايسه، او شيده على كلّ حال نشو و نما واردر. نشو و نما و بيومك وارسه، اوڭا على كلّ حال بر عمرِ فطرى واردر. عمرِ فطريسى وار ايسه، على كلّ حال بر أجلِ فطريسى واردر. غايت گنيش بر إستقراء و تتبّع ايله ثابتدر كه، اويله شيلر موتڭ پنچه‌سندن كندينى قورتاره‌مز. أوت ناصلكه إنسان كوچك بر عالمدر، ييقيلمقدن قورتولاماز. عالم دخى بيوك بر إنساندر، او دخى ئولومڭ پنچه‌سندن قورتولاماز. او ده ئوله‌جك، صوڭره ديريله‌جك ويا ياتوب صوڭره صبحِ حشرله گوزينى آچاجقدر. هم ناصلكه كائناتڭ بر نسخهِٔ مصغّره‌سى اولان بر شجرهِٔ ذىحيات، تخريب و إنحلالدن باشنى قورتاره‌مز. اويله ده: شجرهِٔ خلقتدن تشعّب ايتمش اولان سلسلهِٔ كائنات تعمير و تجديد ايچون، تخريبدن، طاغيلمقدن كندينى قورتاره‌مز. "أگر دنيانڭ أجلِ فطريسندن أوّل إرادهِٔ أزليه‌نڭ إذنى ايله، خارجى بر مرض ويا مخرّب بر حادثه باشنه گلمزسه و اونڭ صانعِ حكيمى دخى أجلِ فطريدن أوّل اونى بوزمازسه، هر حالده حتّى فنّى بر حساب ايله بر گون گله‌جك كه:

معنالرى و سرلرى، قديرِ أزلينڭ إذنى ايله تظاهر ايدوب، او دنيا اولان بيوك إنسان سكراته باشلايوب عجيب بر خيريلتى ايله و مدهش بر صوت ايله فضايى چينلاتوب طولديره‌جق، باغيروب ئوله‌جك· صوڭره أمرِ إلٰهى ايله ديريله‌جكدر.