Sünnet-i Seniyye Ris. — Sayfa 202

Ya istidad lisanıyladır; –bütün nebatatın duâları gibi– ki; herbiri lisan-ı istidadıyla Feyyaz-ı Mutlak'tan bir sûret talep ediyorlar ve esmâsına bir mazhariyet-i münkeşife istiyorlar.

Veya ihtiyac-ı fıtrî lisanıyladır; –bütün zîhayatın iktidarları dâhilinde olmayan hâcât-ı zaruriyyeleri için dualarıdır– ki; her birisi o ihtiyâc-ı fıtrî lisanıyla, Cevvâd-ı Mutlak'tan idame-i hayatları için bir nevi rızık hükmünde bâzı metâlibi istiyorlar.

Veya lisan-ı ıztırarıyla bir duadır ki; muztar kalan herbir zîruh; kat'î bir iltica ile dua eder, bir hâmi-i meçhulüne iltica eder, belki Rabb-ı Rahîm'ine teveccüh eder. Bu üç nevi dua, bir mâni olmazsa dâima makbuldür.

Dördüncü nevi ki; -en meşhurudurbizim duamızdır. Bu da iki kısımdır;

Biri: Fiilî ve hâlî. Diğeri: Kalbî ve kalîdir.

Meselâ: Esbaba teşebbüs, bir dua-yı fiilîdir. Esbabın içtimaı; müsebbebi icad etmek için değil, belki lisan-ı hâl ile müsebbebi Cenâb-ı Hak'tan istemek için bir vaziyet-i marziye almaktır. Hattâ çift sürmek hazine-i rahmet kapısını çalmaktır. Bu nevi dua-yı fiilî, Cevvâd-ı Mutlak'ın isim ve ünvanına müteveccih olduğundan, kabule mazhariyeti ekseriyet-i mutlakadır.