Tabiat Risalesi — Sayfa 29

Sânî olamaz. Bir nakıştır, Nakkaş olamaz. Ahkâmdır, Hâkim olamaz. Bir şerîat-ı fıtriyedir, Şârî olamaz. Mahlûk bir perde-i izzettir, Hàlık olamaz. Münfail bir fıtrattır, Fâtır bir Fâil olamaz. Kanundur, kudret değildir, Kâdir olamaz. Misdardır, masdar olamaz.

Elhâsıl:Madem mevcûdat var. Madem Onaltıncı Nota'nın başında denildiği gibi, mevcûdun vücûduna, taksim-i aklî ile, dört yoldan başka yol tahayyül edilmez. O dört cihetten üçünün –her birinin üç zâhir muhâller ile– butlanı kat'î bir surette isbat edildi. Elbette, bizzarûre ve bilbedâhe, dördüncü yol olan vahdet yolu, kat'î bir surette isbat olunuyor. O dördüncü yol ise, baştaki

âyeti, şeksiz ve şüphesiz bedâhet derecesinde Zât-ı Vâcibü'l-Vücûd'un ulûhiyetini ve her şey doğ-rudan doğruya dest-i kudretinden çıktığını ve semâvât ve arz kabza-i tasarrufunda bulunduğunu gösteriyor.

Ey esbâbperest ve tabiata tapan bîçare adam!

Madem her şeyin tabiatı, her şey gibi mahlûktur; çünkü sanatlıdır ve yeni oluyor. Hem her müsebbeb gibi, zâhirî sebebi dahi masnûdur.