Tabiat Risalesi — Sayfa 44

Eğer o şey muhît ve hadsiz ve ezelî bir ilmin sahibi olan Kadîr-i Zülcelâl'e verilmezse, sâbıkan geçtiği gibi, binler müşkilât değil, belki yüz muhâlât ortaya düşer. Çünkü o miktar-ı kaderî ve miktar-ı ilmî olmazsa, binler hâricî ve maddî kalıplar, küçücük bir hayvanın cesedinde istimâl edilmek lâzım gelir.

İşte vahdette nihayetsiz kolaylık ve dalâlette ve şirkte hadsiz müşkilâtın bir sırrını anla,

âyeti, ne kadar hakikatlı ve doğru ve yüksek bir hakikatı ifade ettiğini bil!

ÜÇÜNCÜ SUAL

Eskiden düşman, şimdi dost olan mühtedî diyor ki: Şu zamanda çok ileri giden feylesoflar diyorlar ki: "Hiçten hiçbir şey îcad edilmiyor ve hiçbir şey îdam edilmiyor, yalnız bir terkip, bir tahlildir ki, kâinat fabrikasını işlettiriyor."

Elcevap:Nur-u Kur'ân ile mevcûdata bakmayan feylesofların en ileri gidenleri bakmışlar ki, tabiat ve esbâb vasıtasıyla bu mevcûdatın teşekkülât ve vücûdlarını –sâbıkan isbat ettiğimiz tarzda– imtinâ derecesinde müşkilâtlı gördüklerinden, iki kısma ayrıldılar.