Uhuvvet Risalesi — Sayfa 34

olsa idi ve işitse idi, kerâhet edip darılacaktı. Eğer doğru dese, zâten gıybettir. Eğer yalan dese; hem gıybet, hem iftiradır. İki katlı, çirkin bir günahtır.

Gıybet, mahsus birkaç maddede câiz olabilir:

Birisi:Şekvâ suretinde bir vazifedar adama der; tâ yardım edip o münkeri, o kabahati ondan izâle etsin ve hakkını ondan alsın.

Birisi de:Bir adam onunla teşrik-i mesaî etmek ister. Senin ile meşveret eder. Sen de, sırf maslahât için, garazsız olarak, meşveretin hakkını edâ etmek için desen: "Onun ile teşrik-i mesâî etme. Çünkü zarar göreceksin."

Birisi de:Maksadı, tahkir ve teşhir değil; belki maksadı,tarif ve tanıttırmak için dese: "O topal ve serseri adam filan yere gitti."

Birisi de:O gıybet edilen adam fâsık-ı mütecâhirdir.Yâni, fenalıktan sıkılmıyor, belki işlediği seyyiatla iftihar ediyor; zulmü ile telezzüz ediyor, sıkılmayarak, âşikâre bir surette işliyor.

İşte bu mahsus maddelerde, garazsız ve sırf hak ve maslahât için gıybet caiz olabilir. Yoksa gıybet, nasıl ateş odunu yer bitirir; gıybet dahi a'mâl-i sâlihayı yer bitirir.