Yirmi Üçüncü Söz — Sayfa 17

olunuyorum? Kimin keremiyle böyle müşfîkane terbiye olunuyorum? Nasıl birisinin lütuflarıyla böyle nâzenînane besleniyorum ve idare ediliyorum?" bilmektir ve binden ancak birisine eli yetişemediği hâcatına dair Kàdiü'lHâcât'a lisân-ı acz ve fakr ile yalvarmaktır ve istemek ve dua etmektir. Yani, aczin ve fakrın cenahlarıyla makam-ı âlâ-yı ubûdiyete uçmaktır.

Demek insan, bu âleme ilim ve dua vasıtasıyla tekemmül etmek için gelmiştir. Mâhiyet ve istidat îtibariyle herşey ilme bağlıdır. Ve bütün ulûm-u hakikiyenin esası ve mâdeni ve nuru ve ruhu; Mârifetullah'dır. Ve onun üssü'l-esası da Îmân-ı Billah'tır.

Hem insan, nihâyetsiz acziyle nihâyetsiz beliyyâta mâruz ve hadsiz a'dânın hücumuna müptelâ ve nihâyetsiz fakrıyla beraber nihâyetsiz hâcata giriftar ve nihâyetsiz metalibe muhtaç olduğundan, vazife-i asliye-i fıtriyesi, îmândan sonra duadır. Dua ise, esâs-ı ubûdiyettir.

Nasıl bir çocuk, eli yetişmediği bir meramını, bir arzusunu elde etmek için, ya ağlar, ya ister. Yani; ya fiilî, ya kavlî lisân-ı acziyle bir dua eder. Maksuduna muvaffak olur.