Yirmi Üçüncü Söz — Sayfa 6

BİRİNCİ NOKTA:İnsan, nur-u îman ile âlâ-yı illiyyîne çıkar; Cennet'e lâyık bir kıymet alır. Ve zulmet-i küfür ile, esfel-i sâfilîne düşer; Cehennem'e ehil olacak bir vaziyete girer. Çünkü îman, insanı Sâni-i Zülcelâl'ine nisbet ediyor; îman, bir intisaptır. Öyle ise insan, îman ile insanda tezahür eden sanat-ı İlâhiye ve nukuş-u Esmâ-i Rabbaniye itibariyle bir kıymet alır. Küfür, o nisbeti kat'eder. O kat'dan sanat-ı Rabbaniye gizlenir. Kıymeti dahî yalnız madde itibariyle olur. Madde ise, hem fâniye, hem zâile, hem muvakkat bir hayat-ı hayvanî olduğundan, kıymeti hiç hükmündedir.

Bu sırrı bir temsil ile beyan edeceğiz.

Meselâ: İnsanların sanatları içinde, nasılki maddenin kıymeti ile sanatın kıymeti ayrı ayrıdır. Bâzen müsavi, bâzen madde daha kıymettar, bâzen oluyor ki; beş kuruşluk demir gibi bir maddede, beş liralık bir sanat bulunuyor. Belki bâzen, antika olan bir sanat, bir milyon kıymeti aldığı halde, maddesi beş kuruşa da değmiyor.

İşte öyle antika bir sanat, antikacıların çarşısına gidilse, hârika-pîşe ve pek eski hünerver sanatkârına nisbet ederek o sanatkârı yâd etmekle ve o sanatla teşhir edilse, bir