Yirmi Üçüncü Söz — Sayfa 8

manevî cihetler de anlaşılmaz. Adeta baş aşağı düşer. O mânidar âlî sanatların ve manevî âlî nakışların çoğu gizlenir. Bâki kalan ve göz ile görülen bir kısmı ise; süflî esbaba ve tabiata ve tesadüfe verilip, nihâyet sukut eder. Herbiri birer parlak elmas iken, birer sönük şişe olurlar. Ehemmiyeti, yalnız madde-i hayvaniyeye bakar. Maddenin gayesi ve meyvesi ise, –dediğimiz gibi– kısacık bir ömürde hayvanatın en âcizi ve en muhtacı ve en kederlisi olduğu bir halde, yalnız cüz'î bir hayat geçirmektir. Sonra tefessüh eder gider.

İşte küfür, böyle mahiyet-i insaniyeyi yıkar; elmastan kömüre kalbeder.

İKİNCİ NOKTA:Îman, nasılki bir nurdur, insanı ışıklandırıyor; üstünde yazılan bütün mektubat-ı Samedaniye'yi okutturuyor. Öyle de, kâinatı dahî ışıklandırıyor. Zaman-ı mazi ve müstakbeli, zulümattan kurtarıyor. Şu sırrı, bir vâkıada

âyet-i kerimesinin bir sırrına dair gördüğüm bir temsil ile beyan ederiz. Şöyle ki:

Bir vâkıa-i hayâliyede gördüm ki: İki yüksek dağ var birbirine mukabil, üstünde dehşetli