İşârâtü’l-İ’câz — Sayfa 391

7. Kelâmın tabakalarından olan tavsif makamına dair misâller:

ثُمَّ اسْتَوٰى اِلٰى السَّمَۤاءِ وَهِىَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْاَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا اَوْ كَرْهًا قَالَتَا اَتَيْنَا طَۤائِعِينَ [1]

ve

قِيلَ يَاۤ اَرْضُ ابْلَعِى مَۤاءَكِ وَيَا سَمَۤاءُ اَقْلِعِى وَغِيضَ الْمَۤاءُ وَقُضِىَ اْلاَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِىِّ وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ [2]

ve

اَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ اَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِى السَّمَۤاءِ * تُؤْتِى اُكُلَهَا كَلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا... [3]

ve

وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ اْلاَرْضِ مَالَهَا مِنْ قَرًارٍ [4]

Şiirden de bu kısma şu misâl verilebilir:

وَاللَّيْلُ تَجْرِى الدَّرَارِى فِى مَجَرَّتِهِ كَالرَّوْضِ تَطْفُو عَلٰى نَهْرٍ اَز َاهِيرُهُ [5]

İ'lem eyyühe'l-aziz! Bu temsilî âyetlerin her birinin mütenevvi tabakaları, mertebeleri, suretleri ve üslûpları vardır. O tabaka, mertebe ve üslûpların her biri, her bir âyetteki hakikat taifeleri için bir kefil ve bir dâmindir.