İşârâtü’l-İ’câz — Sayfa 48

tevâli ve teâkubu ile olur. اَلرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ [1] ile alâkadardır; çünkü اَلَّذِينَ [2] 'den irade edilen "enbiya, şüheda, suleha, ulema" rahmettirler. مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ [3] ile alâkası vardır; çünkü, nimet-i kâmile, ancak dindir. نَعْبُدُ [4] ile alâkası var; çünkü ibadette imamlar bunlardır. نَسْتَعِينُ [5] ile var; çünkü, tevfike ve ianeye mazhar bunlardır. اِهْدِنَا [6] ile var; çünkü hidayette muktedâbih onlardır.

صِراَطَ الْمُسْتَقِيمَ [7] ile vardır; çünkü doğru yol ancak onların mesleğidir.

طَرِيقْ [8] veya سَبِيلْ [9] kelimelerine صِرَاطْ [10] kelimesinin tercihi, mesleklerinin etrafı mahdut ve işlek bir cadde olduğuna ve o caddeye girenlerin bir daha çıkmamalarına işarettir.

Mahut ve malûm olan şeylerde kullanılması usul ittihaz edilen esmâ-i mevsûleden اَلَّذِينَ tabiri, onların zulümat-ı beşeriye içinde elmas gibi parladıklarına işarettir ki, onları taharrî ve talep etmeye ve aramaya lüzum yoktur. Onlar, herkesin gözü önünde hazır olduklarını temin eden bir ulüvv-ü şâna maliktirler.

Cem' sîgasıyla اَلَّذِينَ 'nin zikri, onlara iktida ve tâbi olmak imkânının