Âyet-ül Kübra — Sayfa 55

umumîdir; melâike ilhamları ve insan ilhamları ve hayvanat ilhamları gibi, çeşit çeşit hem pek çok envalarıyla, denizlerin katreleri kadar kelimât-ı Rabbâniyenin teksirine medar bir zemin teşkil ediyor.

âyetinin bir vechini tefsir ediyor anladı.

Sonra, ilhamın mahiyetine ve hikmetine ve şehadetine baktı, gördü ki: Mahiyeti ile hikmeti ve neticesi dört nurdan terekküb ediyor.

Birincisi:Teveddüd-ü İlâhî denilen, kendini mahlûkatına fiilen sevdirdiği gibi, kavlen ve huzuran ve sohbeten dahi sevdirmek, vedûdiyetin ve rahmâniyetin muktezasıdır.

İkincisi:İbâdının dualarına fiilen cevap verdiği gibi, kavlen dahi perdeler arkasında icabet etmesi, rahîmiyetin şe'nidir.

Üçüncüsü:Ağır beliyyelere ve şiddetli hallere düşen mahlûkatlarının istimdatlarına ve feryatlarına ve tazarruatlarına fiilen imdat ettiği gibi, bir nevi konuşması hükmünde olan ilhamî kaviller ile de imdada yetişmesi, rubûbiyetin lâzımıdır.

Dördüncüsü:Çok âciz ve çok zaîf ve çok