Âyet-ül Kübra — Sayfa 54

Birincisi:İlhamdan çok yüksek olan vahyin ekseri melâike vasıtasıyla ve ilhamın, ekseri vasıtasız olmasıdır.

Meselâ:Nasılki, bir padişahın iki suretle konuşması ve emirleri var.

Birisi:Haşmet-i saltanat ve hâkimiyet-i umumiye haysiyetiyle bir yaverini, bir valiye gönderir. O hâkimiyetin ihtişamını ve emrin ehemmiyetini göstermek için bazen, vasıta ile beraber bir içtima yapar. Sonra ferman tebliğ edilir.

İkincisi:Sultanlık ünvanıyla ve padişahlık umumî ismiyle değil; belki kendi şahsıyla hususî bir münasebeti ve cüz'î bir muamelesi bulunan has bir hizmetçisi ile veya bir âmi raiyetiyle ve hususî telefonuyla hususî konuşmasıdır.

Öyle de, Padişah-ı Ezelî'nin umum âlemlerin Rabbi ismiyle ve kâinat Hâlıkı ünvanıyla, vahiy ile ve vahyin hizmetini gören şümûllü ilhamlarıyla mükâlemesi olduğu gibi, herbir ferdin ve herbir zîhayatın Rabbi ve Hâlıkı olmak haysiyetiyle, hususî bir surette fakat perdeler arkasında onların kabiliyetine göre bir tarz-ı mükâlemesi var.

İkinci fark:Vahiy gölgesizdir, sâfidir, havassa hastır. İlham ise gölgelidir, renkler karışır,