Divan-ı Harb-i Örfî — Sayfa 71

2 - Bazı müdâhinlerin keyfemâyeşâ sû-i tefsirinden,

3 - Zahirperest âlim-i cahilin veyahut cahil-i âlimin taassubât-ı nâ-bemahallinden,

4 - Sû-i tâli' cihetiyle ve sû-i intihab tarîkıyla müşkilü't-tahsil olan Avrupa mehâsinini terk ederek çocuk gibi heva ve hevese muvâfık zünub ve mesâvî-i medeniyeti tûti gibi takliddendir ki, bu netice-i seyyie zuhur ediyor. Memurîn hakkıyla vazifesini îfa etse, memur olmayan ilcâât-ı zamana muvâfık sa'yetse, sefahete vakit bulamıyacaktır. Bu iki kısmın herhangisinde bir fert, sefahete inhimak gösterdi ise, bu heyet-i içtimâiye içinde muzır bir mikrop suretine giriyor.

Beşinci Hakikat:Zaman-ı sâbıkta revâbıt-ı içtimâ ve levâzım-ı taayyüş ve fevâid-i medeniyet o kadar tekessür ve teşa'ub etmediğinden, bazı kalil adamların fikri, devletin idaresine yarı kâfi gibi idi. Amma bu zamanda revâbıt-ı içtima o kadar tekessür etmiş ve levâzım-ı taayyüş o derece taaddüd etmiş ve semerât-ı medeniyet o kadar tefennün etmiş ki; ancak yalnız kalb-i millet hükmünde olan meclis-i mebusan ve fikr-i ümmet makamında olan meşveret-i şer'î ve seyf ve kuvvet-i medeniyet