Divan-ı Harb-i Örfî kitabının 74. sayfası — Hürriyete Hitab bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

biri ifrat ile diğerini tekfir ve tadlil ediyor. Öteki tefrit ile onu techil ve gayr-ı mutemed addediyor. Bunun çaresi, tevhid ile ve efkârlarının mabeyninde teyid ile münasebet ile musâlahadır. Tâ itidal noktasında musâfaha ile birleşmeli ki, aheng-i terakkiyi ihlâl etmesinler.

Üçüncüsü:Ben vaizleri dinledim. Nasihatları bana tesir etmedi. Düşündüm. Kasâvet-i kalbimden başka üç sebeb buldum:

Birincisi:Zaman-ı hazırayı zaman-ı salifeye kıyas ederek yalnız tasvir-i müddeâyı parlak ve mübalağalı gösteriyorlar. Tesir ettirmek için isbât-ı müddea ve müteharri-i hakikatı ikna lâzım iken ihmal ediyorlar.

İkincisi:Bir şeyi tergib veya terhib etmekle ondan daha mühim şeyi tenzil edeceklerinden, muvâzene-i şeriatı muhafaza etmiyorlar.\

> Üçüncüsü: Belâgatın muktezası olan hale mutabık; yani ilcâât-ı zamana muvâfık; yani teşhis-i illete münasib söz söylemezler. Güya insanları eski zaman köşelerine çekiyorlar, sonra konuşuyorlar.

Hasıl-ı kelâm:Büyük vaizlerimiz hem âlim-i muhakkik olmalı, tâ isbat ve ikna etsin. Hem hakîm-i müdakkik olmalı, tâ muvâzene-i şeriatı bozmasın. Hem beliğ-i muknî olmalı, tâ

Divan-ı Harb-i Örfî — Sayfa 74

Divan-ı Harb-i Örfî uygulamada, çevrimdışı