Elhüccetüzzehra — Sayfa 114

masnuâtın melekûtiyet ve mâhiyet yüzleri şeffaf ve parlak olmasından, kudret-i mutlakanın cilvesi, te'siri birtek nefsin icadında bulunması kolaylığı derecesinde bütün hayvânâtı yaratır. Az-çok, büyük-küçük, fark yok.

Hem nasılki dağları tartacak derecede gayet büyük ve tam hassas bir teraziye iki müsâvi ceviz konulsa, bir küçük çekirdek bir cevize ilâve edilse, terazinin bir gözü dağ başına, bir gözü de derin dereye indirmesi kolaylığı derecesinde, o iki ceviz yerine iki müsâvi dağ mîzanın iki gözüne konulsa birisine bir ceviz ilâvesiyle bir dağı göklere kaldırır, bir dağı derelere indirir, aynen öyle de; ilm-i Kelâm'ın tâbirince "İmkân, müsâviü't-tarafeyn"dir. Yâni; vâcib ve mümteni olmayan, belki mümkün ve muhtemel olan şeylerin vücud ve ademleri, bir sebep bulunmazsa müsâvidir, farkları yoktur. Bu imkân ve müsâvâtta az-çok, büyükküçük birdirler. İşte mahlûkât, mümkündürler ve imkân dâiresinde vücud ve ademleri müsâvi olmasından, Vâcibü'l-Vücud'un hadsiz kudret-i ezeliyesi birtek mümküne vücud vermesi kolaylığında bütün mümkünatın vücudu, ademin muvâzenesini bozar, herşeye lâyık bir vücudu giydirir. Ve vazifesi bitmiş ise, zâhirî vücud libasını çıkarıyor, sûretâ ademe, belki