Elhüccetüzzehra — Sayfa 115

dâire-i ilimdeki mânevî vücuda gönderir. Demek eşya, Kadîr-i Mutlak'a verilse; bahar bir çiçek kadar, bütün insanların haşirde ihyâları bir nefis kadar kolay olur. Eğer esbaba isnat edilse, bir çiçek bir bahar kadar ve bir sinek bütün hayvânât kadar müşkülâtlı olur.

Hem nasılki intizam sırrıyla, bir koca sefîne veya tayyareyi bir parmağı düğmesine dokunmak ile harekete getirmesi, bir saatin zenbereğine anahtarla parmak dokunmasıyla harekete girmesi derecesinde kolay ve rahattır, aynen öyle de; ilm-i ezelînin düsturlarıyla ve hikmet-i sermediyenin kanunlarıyla ve irâde-i Rabbâniye'nin küllî cilveleri ve muayyen usûlleriyle herşeye küllî ve cüz'î, büyük-küçük, azçok bir mânevî kalıp, bir hususî miktar, bir hâlis hudud verildiğinden, tam intizam-ı ilmî ve irâde kanunu içindedirler. Elbette Kadîr-i Mutlak hadsiz kudretiyle Manzume-i Şemsiyeyi çevirmesi ve Arz sefînesini medâr-ı senevîsinde gezdirmesi, bir cesedde kanı ve kandaki küreyvât-ı hamra ve beyzayı ve o küreciklerdeki zerreleri nizamlı, hikmetli çevirmesi derecesinde suhûletli ve kolaydır ki; bir insanı kâinat sisteminde hârika cihazlarıyla bir katre sudan birden zahmetsiz yaratır. Demek o ezelî ve hadsiz kudrete isnat edilse; bu kâinatın