Ene ve Zerre — Sayfa 12

hassas bir mîzan ve doğru bir mikyas ve muhît bir fihriste ve mükemmel bir harita ve câmî bir âyine ve kâinata güzel bir takvim, bir ruznâme olduğu gayet kat'î bir surette tafsil edilmiştir. Ona müracaât edilsin. O Söz'deki tafsilata iktifâen kısa keserek mukaddimeye nihâyet verdik.

Eğer mukaddimeyi anladınsa gel, hakikata giriyoruz.

İşte bak:Âlem-i insaniyette, zaman-ı Âdemden şimdiye kadar iki cereyan-ı azîm, iki silsile-i efkâr; her tarafta ve her tabaka-i insaniyede dal budak salmış, iki şecere-i azîme hükmünde –biri, silsile-i nübüvvet ve diyanet; diğeri, silsile-i felsefe ve hikmet– gelmiş gidiyor. Her ne vakit o iki silsile imtizaç ve ittihad etmiş ise; yani silsile-i felsefe, silsile-i diyanete dehâlet edip itaat ederek hizmet etmişse; âlem-i insaniyet parlak bir surette bir saadet, bir hayat-ı içtimâiye geçirmiştir. Ne vakit ayrı gitmişler ise; bütün hayır ve nur, silsile-i nübüvvet ve diyanet etrafına toplanmış ve şerler ve dalâletler, felsefe silsilesinin etrafına cem olmuştur. Şimdi şu iki silsilenin menşelerini, esaslarını bulmalıyız.

İşte, diyanet silsilesine itaat etmeyen silsile-i felsefe ki, bir şecere-i zakkum suretini alıp, şirk