Ene ve Zerre — Sayfa 18

alkışlamış, sanem-misâlleri kendi âbidlerine âbide

(Hâşiye): Yani o sanem-misâller perestişkârlarının hevesâtlarına hoş görünmek ve teveccühlerini kazanmak için riyâkârâne gösteriş ile ibâdet gibi bir vaziyet gösteriyorlar.

yapmıştır. O şecerenin kuvve-i gadabiye dalında, bîçare beşerin başında küçük-büyük Nemrudlar, Fir'avunlar, Şeddadlar meyvelerini yetiştirmiş. Kuvve-i akliye dalında, âlem-i insaniyetin dimağına Dehriyyûn, Maddiyyûn, Tabiiyyûn gibi meyveleri vermiş; beşerin beynini bin parça etmiştir...

Şimdi şu hakikatı tenvir için, felsefe mesleğinin esasât-ı fâsidesinden neş'et eden neticeleriyle, silsile-i Nübüvvet'in esasât-ı sâdıkasından tevellüd eden neticelerinin binler muvâzenesinden nümûne olarak üç-dört misâl zikrediyoruz.

Meselâ:Nübüvvet'in hayat-ı şahsiyedeki düsturî neticelerinden

kaidesiyle "Ahlâk-ı İlâhiye ile muttasıf olup, Cenâb-ı Hakk'a mütezellilâne teveccüh edip; acz, fakr, kusurunuzu bilip dergâhına abd olunuz." düsturu nerede! Felsefenin "Teşebbüh-ü bi'l-Vâcib insaniyetin gayet-i kemâlidir." kaidesiyle "Vâcibü'l-Vücud'a benzemeğe çalışınız."