İkinci Makam

derecesinde görmektir. Şu sırr-ı gâmızın esası akrebiyet-i İlâhiye'nin inkişafıdır. Meselâ: Güneş bize yakındır; çünkü ziyâsı, harâreti ve misali âyinemizde ve elimizdedir. Fakat biz ondan uzağız. Eğer biz nurâniyet noktasında onun akrebiyetini hissetsek, âyinemizdeki misalî olan timsaline münasebetimizi anlasak, o vasıta ile onu tanısak; ziyâsı harâreti, heyeti ne olduğunu bilsek, onun akrebiyeti bize inkişaf eder ve yakınımızda onu tanıyıp münasebetdar oluruz. Eğer biz bu'diyetimiz nokta-i nazarından ona yakınlaşmak ve tanımak istesek, pek çok seyr-i fikrîye ve sülûk-u aklîye mecbur oluruz ki; kavânin-i fenniye ile fikren semâvata çıkıp semâdaki Güneş'i tasavvur ederek, sonra mâhiyetindeki ziyâ ve harâreti ve ziyâsındaki elvan-ı seb'ayı uzun uzadıya tedkikât-ı fenniye ile anladıktan sonra, birinci adamın kendi âyinesinde az bir tefekkürle elde ettiği kurbiyet-i mâneviyeyi ancak elde edebiliriz.

İşte şu temsil gibi, nübüvvet ve verâset-i nübüvvetteki velâyet, sırr-ı akrebiyetin inkişafına bakar. Velâyet-i sâire ise, ekseri kurbiyet esası üzerine gider. Bir çok merâtibde seyr ü sülûke mecbur olur.

İKİNCİ MAKAM:

O hâdisata sebebiyet veren ve fesadı çeviren

birkaç Yahudi'den ibâret değildir ki, onları keşfetmekle fesadın önü alınsın. Çünkü pek çok muhtelif milletlerin İslâmiyet'e girmeleriyle birbirine zıt ve muhâlif çok cereyanlar ve efkâr karıştı. Bâhusus bazıların gurur-u millîleri, Hazret-i Ömer'in (R.A.) darbeleriyle dehşetli yaralandığından, seciyeten intikama fırsat beklerlerdi. Çünkü onların hem eski dini iptal edilmiş, hem medâr-ı şerefi olan eski hükûmeti ve saltanatı tahrip edilmiş. İntikamını, bilerek veya bilmeyerek hâkimiyet-i İslâmiyeden almağa hissen taraftar bir sûret almış. Onun için, Yahudi gibi zeki ve dessas bir kısım münafıklar, o hâlet-i içtimâiyeden istifâde ettiler denilmiş. Demek o hâdisatın önünü almak, o vakitteki hayat-ı içtimâiyeyi ve muhtelif efkârı ıslahla olurdu. Yoksa bir-iki müfsidin keşfedilmesiyle olmazdı.

Eğer denilse:Hazret-i Ömer'in (R.A.) minber üstünde, bir aylık mesafede bulunan Sâriye namındaki bir kumandanına

deyip, Sâriye'ye işittirip, sevkü'l-ceyş noktasından zaferine sebebiyet veren kerâmetkârâne kumandası ne derece keskin nazarlı olduğunu gösterdiği halde, neden yanındaki kâtili Firuz'u o keskin nazar-ı velâyetiyle görmedi?

Elcevap:Hazret-i Yâkub Aleyhisselâm'ın