Birinci İşaret

Mukaddime

(Birkaç işaretle başka yerlerde, yani Yirmiikinci, Ondokuzuncu, Yirmialtıncı Söz'lerde izah edilen birkaç mes'eleye işaret ederiz.)

BİRİNCİ İŞARET

Hikâyedeki sersem adamın o emin arkadaşıyla, üç hakikatları var.

Birincisi:Nefs-i emmârem ile kalbimdir.

İkincisi:Felsefe şakirdleriyle, Kur'ân-ı Hakîm tilmizleridir.

Üçüncüsü:Ümmet-i İslâmiye ile millet-i küfriyedir.

Felsefe şâkirdleri ve millet-i küfriye ve nefs-i emmârenin en müthiş dalâleti, Cenâb-ı Hakk'ı tanımamaktadır.

Hikâyede nasıl emin adam demişti: "Bir harf kâtibsiz olmaz, bir kanun hâkimsiz olmaz."

Biz de deriz: Nasılki bir kitap, bâhusus öyle bir kitap ki, her kelimesi içinde küçük kalemle bir kitap yazılmış. Her harfi içinde ince kalem ile muntazam bir kasîde yazılmış. Kâtibsiz olmak, son derece muhâldir.

Öyle de, şu kâinat nakkaşsız olmak, son derece muhâl ender muhâldir. Zîra bu kâinat öyle bir kitaptır ki, her sahifesi çok kitapları tazâmmûn eder. Hatta, her kelimesi içinde bir kitap vardır. Her bir harfi içinde bir kasîde vardır. Yeryüzü bir sahifedir; ne kadar kitap içinde var... Bir ağaç bir kelimedir; ne kadar sahifesi vardır... Bir meyve, bir harf; bir çekirdek, bir noktadır. O noktada koca bir ağacın programı, fihristesi var. İşte böyle bir kitap, evsâf-ı Celâl ve Cemâl'e, nihayetsiz kudret ve hikmete mâlik bir Zât-ı Zülcelâl'in nakş-ı kalem-i kudreti olabilir. Demek, âlemin şuhûduyla, bu îman lâzımgelir. İllâ ki, dalâletten sarhoş olmuş ola...

Hem nasılki, bir hane ustasız olmaz. Bâhusus öyle bir hane ki, hârika san'atlarla, acib nakışlarla, garip zînetlerle tezyin edilmiş. Hatta herbir taşında, bir saray kadar san'at dercedilmiş. Ustasız olmak, hiçbir akıl kabul edemez; gayet mâhir bir san'atkâr ister. Bâhusus o saray içinde sinema perdeleri gibi, her saatte hakikî menziller teşkil edilip, kemâl-i intizamla elbise değiştirdiği gibi değiştiriyor. Hatta, herbir hakikî perde içinde, müteaddit küçük küçük menziller îcad ediliyor.

Öyle de, şu kâinat nihayetsiz Hakîm, Alîm,