Haşir Risalesi — Sayfa 130

meyveleri, tavırları, bir nevi hayat-ı mâneviyeye mazhariyetini gösterir.

Evet, hayât-ı ezeliye güneşinin ziyâsı olan, bu gibi cilve-i hayat, elbette yalnız bu âlem-i şehâdete ve bu zaman-ı hâzıra ve bu vücûd-u hâricîye münhasır olamaz. Belki, herbir âlem, kabiliyetine göre o ziyânın cilvesine mazhardır ve kâinat, bütün âlemleriyle o cilve ile hayattar ve ziyâdardır. Yoksa nazar-ı dalâletin gördüğü gibi, muvakkat ve zâhirî bir hayat altında herbir âlem büyük ve müthiş birer cenaze ve karanlıklı birer virâne âlem olacaktı.

İşte,"Kadere ve kazaya îmân rüknü"nün dahi geniş bir vechi de, sırr-ı hayatla anlaşılıyor ve sabit oluyor. Yani, nasılki âlem-i şehâdet ve mevcud hâzır eşya intizamlarıyla ve neticeleriyle hayattarlıkları görünüyor. Öyle de, âlem-i gaybdan sayılan geçmiş ve gelecek mahlûkatın dahi, mânen hayattar bir vücûd-u mânevîleri ve ruhlu birer sübût-u ilmîleri vardır ki;"Levh-i Kaza ve Kader"vasıtasıyla o mânevî hayatın eseri, "Mukadderât" namıyla görünür, tezâhür eder...

* * *