Haşir Risalesi — Sayfa 49

seyirci ve mütehayyir olan istihsancıların müşâhedesi ile müşâhede etmek ister.Demek, hüsün ve cemâl, görmek ve görünmek ister. Görmek ve görünmek ise, müştak seyirci, mütehayyir istihsan edicilerin vücûdunu ister. Hüsün ve cemâl, ebedî, sermedî olduğundan, müştakların devam-ı vücûdlarını ister. Çünkü, dâimî bir cemâl ise, zâil bir müştaka râzı olamaz.

Zîra, dönmemek üzere zevâle mahkûm olan bir seyirci, zevâlin tasavvuruyla muhabbeti adâvete döner. Hayreti istihfafa, hürmeti tahkire meyleder. Çünkü hodgâm insan, bilmediği şeye düşman olduğu gibi, yetişmediği şeye de zıttır. Halbuki, nihayetsiz bir muhabbet, hadsiz bir şevk ve istihsan ile mukabeleye lâyık olan bir cemâle karşı, zımnen bir adâvet ve kin ve inkâr ile mukabele eder. İşte, kâfir, Allah'ın düşmanı olduğunun sırrı bundan anlaşılıyor.

Madem, o nihayetsiz sehâvet, cûd; o misilsiz cemâl, hüsün; o kusursuz kemâlât; ebedî müteşekkirleri, müştakları, müstahsinleri iktiza ederler... Halbuki, şu misafirhane-i dünyada görüyoruz herkes çabuk gidip kayboluyor. O sehâvetin ihsanını ancak az bir parça tadar. İştihâsı açılır. Fakat yemez, gider. O cemâl, o