Haşir Risalesi — Sayfa 64

edip bize bakar, der-akab fenâ perdesinde saklanır. Fakat, senin ağzından çıkan kelime gibi o gider; fakat binler misâllerini kulaklara tevdi' eder. Dinleyen akıllar adedince, manalarını akıllarda ibkâ eder. Çünkü, vazifesi olan ifade-i mana bittikten sonra kendisi gider, fakat onu gören her şeyin hâfızasında zâhirî suretini ve herbir tohumunda mânevî mahiyetini bırakıp öyle gidiyor. Güya her hâfıza ile her tohum, hıfz-ı zîneti için birer fotoğraf ve devam-ı bekâsı için birer menzildirler.

En basit mertebe-i hayatta olan masnû böyle ise, en yüksek tabaka-i hayatta ve ervâh-ı bâkiye sahibi olan insan; ne kadar bekâ ile alâkadar olduğu anlaşılır. Çiçekli ve meyveli koca nebâtâtın bir parça ruha benzeyen her birinin kanun-u teşekkülâtı, timsal-i sûreti; zerrecikler gibi tohumlarda kemâl-i intizamla, dağdağalı inkılâblar içinde ibkâ ve muhafaza edilmesiyle; gayet cem'iyetli ve yüksek bir mahiyete mâlik, hâricî bir vücûd giydirilmiş, zîşuur, nuranî bir kanun-u emrî olan ruh-u beşer; ne derece bekâ ile merbut ve alâkadar olduğu anlaşılır.

Altıncı Esas:Hem anlarsın ki, insan, ipi boğazına sarılıp, istediği yerde otlamak için başıboş bırakılmamıştır; belki bütün amellerinin suretleri alınıp yazılır ve bütün fiillerinin neticeleri muhâsebe için zabtedilir.