Haşir Risalesi — Sayfa 69

Hem bütün gelecek zamanda olan

(Hâşiye): Evet zaman-ı hâzırdan, tâ ibtida-i hilkât-ı âleme kadar olan zaman-ı mâzi; umumen vukuattır. Vücûda gelmiş herbir günü, herbir senesi, herbir asrı; birer satırdır, birer sahifedir, birer kitaptır ki, kalem-i kader ile tersim edilmiştir. Dest-i kudret, mu'cizât-ı âyâtını onlarda kemâl-i hikmet ve intizam ile yazmıştır. Şu zamandan tâ Kıyâmet'e, tâ Cennet'e, tâ ebede kadar olan zaman-ı istikbal; umumen imkânattır. Yani, mazi vukuâttır, istikbal imkânattır. İşte o iki zamanın iki silsilesi birbirine karşı mukabele edilse; nasıl ki dünkü günü halkeden ve o güne mahsus mevcûdâtı îcad eden Zât; yarınki günü mevcûdatıyla halketmeye muktedir olduğu hiçbir vecihle şüphe getirmez. Öyle de şüphe yoktur ki, şu meydân-ı garâib olan zaman-ı mâzinin mevcûdatı ve hârikaları; bir Kadîr-i Zülcelâl'in mu'cizâtıdır. Kat'î şehâdet ederler ki, o Kadîr, bütün istikbalin, bütün mümkinatın îcadına, bütün acâibinin izharına muktedirdir. Evet, nasıl ki bir elmayı halkedecek; elbette dünyada bütün elmaları halketmeye ve koca baharı îcâd etmeye muktedir olmak gerektir. Baharı îcâd etmeyen, bir elmayı îcâd edemez. Zîra o elma, o tezgâhta dokunuyor. Bir elmayı îcâd eden, bir baharı îcâd edebilir. Bir elma; bir ağacın, belki bir bahçenin, belki bir kâinatın misâl-i musağğarıdır. Hem san'at itibariyle koca ağacın bütün tarih-i hayatını taşıyan elmanın çekirdeği itibariyle öyle bir hârika-i san'attır ki; onu öylece îcâd eden, hiçbir şeyden âciz kalmaz. Öyle de, bugünü halkeden, kıyamet gününü halkedebilir ve baharı îcad edecek, haşrin îcadına muktedir bir Zât olabilir. Zaman-ı mâzinin bütün âlemlerini zamanın şeridine kemâl-i hikmet ve intizam ile takıp gösteren; elbette istikbal şeridine dahi başka kâinatı takıp gösterebilir ve gösterecektir. Kaç Sözlerde, bilhassa Yirmiikinci Söz'de gayet kat'î isbat etmişiz ki: "Her şeyi yapamayan hiçbir şeyi yapamaz ve birtek şeyi halkeden, her şeyi yapabilir. Hem eşyanın îcâdı birtek zâta verilse, bütün eşya birtek şey gibi kolay olur ve sühûlet peyda eder. Eğer müteaddit esbaba verilse ve kesrete isnad edilse, birtek şeyin îcâdı; bütün eşyanın îcâdı kadar müşkülâtlı olur ve imtinâ derecesinde suubet peyda eder."

mümkünâta kâdir olduğuna, bütün geçmiş zamandaki mu'cizât-ı kudreti olan vukuâtı şehâdet eden ve kıyamet ve haşre pek benzeyen kış ile baharı her vakit bilmüşâhede îcad eden