Haşir Risalesi — Sayfa 89

Elhâsıl: Nasıl hikâye-i temsîliyede bir zâbitin cüzdanına ve defterine bakıp görmüş idik ki; hem rütbesi, hem vazifesi, hem maaşı, hem düstûr-u hareketi, hem cihâzâtı bize gösterdi ki; o zâbit, o muvakkat meydan için değil; belki müstekar bir memlekete gidecek de ona göre çalışıyor. Aynen onun gibi, insanın kalb cüzdanındaki letâif ve akıl defterindeki havas ve istidadındaki cihâzât, tamamen ve müttefikan saâdet-i ebediyeye müteveccih ve ona göre verilmiş ve ona göre teçhiz edilmiş olduğuna ehl-i tahkik ve keşf müttefiktirler.

Ezcümle: Meselâ, aklın bir hizmetkârı ve tasvircisi olan kuvve-i hayâliyeye denilse ki: "Sana bir milyon sene ömür ile saltanât-ı dünya verilecek, fakat âhirde mutlaka hiç olacaksın." Tevehhüm aldatmamak, nefis karışmamak şartıyla "Oh" yerine "Âh" diyecek ve teessüf edecek.

Demek, en büyük fâni, en küçük bir âlet ve cihâzât-ı insaniyeyi doyuramıyor. İşte bu istidaddandır ki,insanın ebede uzanmış emelleri ve kâinatı ihata etmiş efkârları ve ebedî saâdetlerinin envâına yayılmış arzuları gösterir ki, bu insan ebed için halkedilmiş ve ebede gidecektir. Bu dünya ona bir misafirhanedir ve âhiretine bir intizar salonudur...