Haşir Risalesi — Sayfa 95

evâmir-i tekviniyesine kemâl-i imtisali ve mümkinâtın vücûd ve ademinin müsâvâtından ibaret olan imkânındaki muvâzenesi sırlarıyla; az çok, büyük küçük ona müsâvi olduğu gibi, bütün insanları birtek insan gibi bir sayha ile Haşr'e getirebilir.

Hem bir şeyin kuvvet ve zaafça merâtibi, o şeyin içine zıddının müdahalesidir. Meselâ, hararetin derecâtı, soğuğun müdahalesidir. Güzelliğin merâtibi, çirkinliğin müdahalesidir. Ziyânın tabakâtı, karanlığın müdahalesidir. Fakat, birşey zâtî olsa, ârızî olmazsa, onun zıddı ona müdahale edemez. Çünkü cem'-i zıddeyn lâzımgelir. Bu ise, muhâldir. Demek asıl, zâtî olan bir şeyde merâtib yoktur.

Madem, Kadîr-i Mutlak'ın kudreti zâtîdir, mümkinât gibi ârızî değildir ve kemâl-i mutlaktadır. Onun zıddı olan acz ise, muhâldir ki tedahül etsin. Demek, bir baharı halketmek, Zât-ı Zülcelâl'ine bir çiçek kadar ehvendir. Eğer esbâba isnad edilse, bir çiçek bir bahar kadar ağır olur. Hem bütün insanları ihyâ edip haşretmek, bir nefsin ihyâsı gibi kolaydır.

Mes'ele-i Haşr'in başından buraya kadar olan temsîl suretlerine ve hakikatlarına dair olan beyanâtımız, Kur'ân-ı Hakîm'in feyzindendir. Nefsi teslime, kalbi kabûle ihzardan