Yirminci Deva

Adem ise şerdir, karanlıktır. Yeknesak istirahat, sükût, sükûnet, tevakkuf gibi hâletler; ademe, hiçliğe yakınlığı içindir ki, ademdeki karanlığı ihsas edip sıkıntı veriyor. Hareket ve tahavvül ise vücuttur, vücûdu ihsas eder. Vücûd ise hâlis hayırdır, nurdur.

Madem hakikat budur; sendeki hastalık, kıymettar hayatı sâfileştirmek, kuvvetleştirmek, terakkî ettirmek ve vücûdundaki sâir cihazât-ı insaniyeyi o hastalıklı uzvun etrafına muâvenetdârâne müteveccih etmek ve Sâni-i Hakîm'in ayrı ayrı isimlerinin nakışlarını göstermek gibi, çok vazifeler için, o hastalık senin vücûduna misâfir olarak gönderilmiştir. İnşâallah çabuk vazifesini bitirir, gider. Ve afiyete der ki:

"Sen gel, benim yerimde dâimî kal, vazifeni gör. Bu hane senindir, afiyetle kal."

YİRMİNCİ DEVÂ

Ey derdine derman arayan hasta!

Hastalık iki kısımdır. Bir kısmı hakikî, bir kısmı vehmîdir.

Hakikî kısmı ise, Şâfî-i Hakîm-i Zülcelâl, küre-i arz olan eczahane-i kübrâsında, her derde bir devâ istif etmiş. O devâlar ise dertleri isterler. Her derde bir derman halketmiştir.Tedavi için ilaçları almak, istimâl etmek

meşrûdur. Fakat tesiri ve şifâyı, Cenâb-ı Hakk'tan bilmek gerektir. Dermanı o verdiği gibi, şifâyı da o veriyor.

Hâzık, mütedeyyin hekimlerin tavsiyelerini tutmak, ehemmiyetli bir ilaçtır.

Çünkü ekser hastalıklar sû-i istimâlâttan, perhizsizlikten ve israftan ve hatîattan ve sefâhetten ve dikkatsizlikten geliyor. Mütedeyyin hekim, elbette meşrû bir dairede nasihat eder ve vesâyada bulunur. Sû-i istimâlâttan, isrâfâttan men eder, teselli verir. Hasta, o vesâya ve o teselliye itimat edip hastalığı hafifleşir; sıkıntı yerinde bir ferahlık verir.

Amma vehmî hastalık kısmı ise, onun en müessir ilacı, ehemmiyet vermemektir. Ehemmiyet verdikçe o büyür, şişer. Ehemmiyet vermezse küçülür, dağılır. Nasılki arılara iliştikçe, insanın başına üşüşürler; aldırmazsan dağılırlar. Hem karanlıkta gözüne sallanan bir ipten gelen bir hayâle ehemmiyet verdikçe büyür. Hatta bazen onu dîvâne gibi kaçırır; ehemmiyet vermezse, âdi bir ipin yılan olmadığını görür, başındaki telâşına güler.

Bu vehmî hastalık çok devam etse, hakikata inkılâb eder. Vehham ve asabi insanlarda fenâ bir hastalıktır. Habbeyi kubbe yapar,