Hizmet Düsturları — Sayfa 117

28. Düstur

Her Doğruyu Heryerde Söylememek

Her Söylediğin Hak Olsun. Fakat Her Hakkı>söylemeğe S\enin Hakkın Yoktur.

-İkinci Düstur:Senin üzerine haktır ki: Her söylediğin hak olsun. Fakat her hakkı söylemeğe senin hakkın yoktur.Her dediğin doğru olmalı. Fakat her doğruyu demek doğru değildir.Zira senin gibi niyeti hâlis olmayan bir adam, nasihatı bazan damara dokundurur, aks-ül amel yapar. M. 265

(Bu düsturun uhuvvet risalesinde zikredilmesi gösteriyor ki mümünlerin mabeynlerindeki uhuvvete ve tesanüde zarar veren hallerden bir tanesi; bazı doğruların doğru olmayan bir zamanda münasebetsiz bir şekilde dile getirilmesidir.)

Her Dediğ>in Doğru Olmalı

- S- Herşeyden evvel bize lâzım olan nedir?

C-Doğruluk.

S- Daha?

C-Yalan söylememek.

S- Sonra?

C-Sıdk,ihlas, sadakat, sebat, tesanüd. Mn. 64

- Ey bu Câmi-i Emevî'deki kardeşlerim! Ve kırk-elli sene sonra âlem-i İslâm mescid-i kebirindeki dörtyüz milyon ehl-i iman olan ihvanımız! Necat yalnız sıdkla, doğrulukla olur. "Urvet-ül vüska"sıdktır. Yani, en muhkem ve onunla bağlanacak zincir doğruluktur.

Amma maslahat için kizb ise, zaman onu neshetmiş. Maslahat ve zaruret için bazı âlim "muvakkat" fetvası vermişler. Bu zamanda o fetva verilmez. Çünki o kadar sû'-i istimal edilmiş ki, yüz zararı içinde bir menfaatı olabilir. Onun için hüküm maslahata bina edilmez.

Meselâ: Seferde namazı kasretmenin sebebi, meşakkattır. Fakat illet olamaz. Çünki muayyen bir haddi yok. Sû'-i istimale düşebilir. Belki illet, yalnız sefer olabilir.

Aynen öyle de, maslahat dahi yalan söylemeğe illet olamaz. Çünki muayyen bir haddi yok, sû'-i istimale müsaid bir bataklıktır. Hükm-ü fetva ona bina edilmez. Öyle ise اِمَّا الصِّدْقُ وَاِمَّا السُّكُوتُ Yani yol ikidir, üç değildir. Ya doğru, ya yalan, ya sükût değildir.

İşte şimdi beşerin ortadaki dehşetli yalancılığıyla ve tezviratlarıyla emniyet-i umumiyenin ve rûy-i zemin asayişlerinin zîr ü zeber olması kizble ve maslahatın sû'-i istimali ile olmasından, elbette o üçüncü yolu kapatmağa beşeri mecbur ediyor ve kat'î emir veriyor. Yoksa bu yarım asırda gördükleri umumî harbler ve dehşetli inkılablar ve sukutlar ve tahribatlar, başlarına bir kıyameti koparacak. H. 51

-Her söz doğru olmalı.. her doğru söz olmamalı.Asb. 658

Fakat Her Doğruyu Demek Doğru Değildir

-Evet her söylediğin doğru olmalı, fakat her doğruyu söylemek doğru değil. Bazan zarar verse sükût etmek.. yoksa yalana hiç fetva yok.