Hizmet Düsturları — Sayfa 329

Ferdi Hareket Etmeyip Ekser Çoğunluğa Uyum Sağlayıp Tenasüb, Müdara Ve Mümaşaat Göstermek Hadislerde Emredilmiştir.

TENASÜB:Münasib düşme, uygunluk, uyumluluk, uyma. Yakınlaşma.

MÜDARA, MÜMAŞAAT:Yüze gülmek, görünüşte dost olmak, insanlara karşı güzel davranışlarda bulunmak, başkalarının fikirlerine uyarcasına hareket etmek, muvafakat sağlamk, sükun ve anlayış üzere durmaktır. Din esaslarına uygun olarak yapılan müdara iyidir, başarıya sebebdir.

Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"İnsanlara müdara etmek bir sadakadır."[Deylemi] Diğer hadis-i şerif de şöyledir:"Ben farzlarla emrolundu ğum gibi, insanlara müdara ile de emrolundum.» [Hakim](Müdara edenler, şehit olarak ölür.)[Deylemi]

Fakat güzel bir sonuç düşüncesiyle olmaksızın, herhangi bir kimsenin makamından ve servetinden dolayı yüzüne gülmek, ona müdarada bulunmak çok kötüdür. Böyle bir davranışa, temelluk, tabasbus, müdahane (yağcılık), yaltaklanmak, dalkavukluk denir ki, insaniyete asla yakışmaz. Dince yasak, aklen de çirkindir.

Üstadımızın tenasüb noktasında ifadeleri şöyledir.

- Tenasüb tesanüdün esasıdır M. 477

- Hüsün tenasübden naşi olur.Mu. 31

- Tenasüb güzelliğin en mühim bir esasıdır Ş. 77

- Bazan hasen, ahsenden ahsendir.Sti. 98

- Cem'iyete dâhil olan, cem'iyetin nizamını ihlâl etmemek gerektir.Mu. 25

Şahsi Meziyet Ve Fikir Tenasübü Bozuyorsa Çirkin Düşer.

- Evet bir zira' kadar bir burun altundan olsa, yalnız ona dikkat edilse, güzel gören bulunur.Mu. 75

-Zira görünüyor ki göz, burun gibi bir a'za ne kadar güzel olursa, hattâ altundan olursa, haddinden büyük olduğu halde sureti çirkin eder.Mu. 100

-Ehakkı aramakla bazan hakkı da kaybeder.

Hakta ittifak, ehakta ihtilaf olduğundan; bence çok defa hak, ehaktan ehaktır.

Ehakkın müddet-i taharrisi zamanında, bâtılın vücuduna bir nevi müsamaha var.

Yani bazan hasen, ahsenden ahsendir. Sti. 98

Ekseriyetin Re'yine Tabi Olmak

(Meşveret toplamasına bakınız)

-S: Âlem-i İslâm ülemasının ortasındaki müdhiş ihtilafata ne dersin ve re'yin nedir.

C: Evvelâ:Âlem-i İslâma gayr-ı muntazam veya intizamı bozulmuş bir meclis-i meb'usan ve encümen-i şûra nazarıyla bakıyorum.

Şeriattan işitiyoruz ki:Re'y-i cumhur budur, fetva bunun üzerinedir. İşte şu;bu meclisteki re'y, ekseriyetin naziresidir. Re'y-i cumhurdan mâada olan akval, eğer hakikat ve mağzdan hâlî ve boş olmazsa istidadatın re'ylerine bırakılır. Tâ herbir istidad, terbiyesine münasib gördüğünü intihab etsin.Sti. 79

-Sâlisen: Bayramdan bir mikdar sonraya kadar burada kalmaklığımın bir sebebe binaen lüzumu var.Bir-iki ay sonra Medreset-üz Zehra erkânlarının kararıyla ve İstanbul ve Ankara üniversitelerindeki genç Said'lerin de muvafakatıyla nereyi benim için münasib görürseniz orayı kabul edeceğim.Madem hakikî vârislerim sizlersiniz ve şahsımdan bin derece ziyade dünyada vazifemi de görüyorsunuz. Bu hayat-ı fânideki son menzili sizin re'yinize bırakıyorum. Em. 20