Dördüncü Nükte

ÜÇÜNCÜ NÜKTE:Nasıl ki insan, şu âlem-i kebîrin bir misâl-i musağğarıdır; ve Fatihâ-i Şerîfe, şu Kur'ân-ı Azîmüşşân'ın bir timsâl-i münevveridir. Namaz dahi, bütün ibâdâtın envaını şâmil bir fihriste-i nûrâniyedir. Ve bütün esnâf-ı mahlûkatın elvân-ı ibâdetlerine işaret eden bir harita-i kudsiyedir.

DÖRDÜNCÜ NÜKTE:Nasıl ki haftalık bir saatin saniye ve dakika ve saat ve günlerini sayan milleri birbirine bakarlar, birbirinin misâlidirler ve birbirinin hükmünü alırlar.

Öyle de, Cenâb-ı Hakk'ın bir saat-ı kübrâsı olan şu âlem-i dünyanın saniyesi hükmünde olan gece ve gündüz deverânı ve dakikaları sayan seneler ve saatleri sayan tabakât-ı ömr-ü insan ve günleri sayan edvâr-ı ömr-ü âlem; birbirine bakarlar, birbirinin misâlidirler ve birbirinin hükmündedirler ve birbirini hatırlatırlar. Meselâ:

Fecir zamânı, tulûa kadar; evvel-i bahar zamânına, hem insanın rahm-ı mâdere düştüğü âvânına, hem semâvât ve Arz'ın altı gün hilkatinden birinci gününe benzer ve hatırlatır. Ve onlardaki şuûnât-ı İlâhîye'yi ihtar eder.

Zuhr zamânı ise; yaz mevsiminin ortasına, hem gençlik kemâline, hem ömr-ü dünyadaki hilkat-ı insan devrine benzer ve işaret eder.

Ve onlardaki tecelliyât-ı rahmeti ve füyûzât-ı nimeti hatırlatır.

Asr zamânı ise; güz mevsimine, hem ihtiyarlık vaktine, hem âhirzaman Peygamberinin (Aleyhissalâtü Vesselâm) Asr-ı Saâdet'ine benzer. Ve onlardaki şuûnât-ı İlâhîye'yi ve in'âmât-ı Rahmâniye'yi ihtar eder.

Mağrib zamânı ise; güz mevsiminin âhirinde pekçok mahlûkatın gurûbunu, hem insanın vefatını, hem dünyanın kıyamet ibtidasındaki harâbiyetini ihtâr ile, tecelliyât-ı Celâliye'yi ifham ve beşeri gaflet uykusundan uyandırır, îkaz eder.

İşâ vakti ise; âlem-i zulümât, nehar âleminin bütün âsârını siyah kefeni ile setretmesini, hem kışın beyaz kefeni ile ölmüş yerin yüzünü örtmesini, hem vefat etmiş insanın, bakiyye-i âsârı dahi vefat edip nisyan perdesi altına girmesini, hem bu dâr-ı imtihan olan dünyanın bütün bütün kapanmasını ihtar ile, Kahhâr-ı Zülcelâl'in celâlli tasarrufâtını ilân eder.

Gece vakti ise; hem kışı, hem kabri, hem Âlem-i Berzah'ı ifham ile, rûh-u beşer, Rahmet-i Rahmân'a ne derece muhtaç olduğunu insana hatırlatır.

Ve gecede teheccüd ise; kabir gecesinde ve berzah karanlığında ne kadar lüzumlu bir