İkinci Nükte

İlâhî'nin âyinesi ve o tasarruf içinde ihsânât-ı külliye-i İlâhi'yenin birer ma'kesi olduğundan, Kadîr-i Zülcelâl'e o vakitlerde daha ziyade tesbih ve ta'zim ve hadsiz nîmetlerinin iki vakit ortasında toplanmış yekûnuna karşı şükür ve hamd demek olan namaza emredilmiştir. Şu ince ve derin mânâyı bir parça fehmetmek için "Beş Nükte"yi nefsimle beraber dinlemek lâzım...

BİRİNCİ NÜKTE:Namazın mânâsı; Cenâb-ı Hakk'ı tesbih ve tâzîm ve şükürdür. Yâni, celâline karşı, kavlen ve fiilen "Sübhânallah" deyip takdîs etmek... Hem, kemâline karşı, lâfzen ve amelen "Allahu Ekber" deyip tâzim etmek... Hem, cemâline karşı, kalben ve lisanen ve bedenen "Elhamdülillâh" deyip şükretmektir.

Demek, tesbih ve tekbir ve hamd, namazın çekirdekleri hükmündedirler. Ondandır ki; namazın harekât ve ezkârında bu üç şey, her tarafında bulunuyorlar. Hem ondandır ki; namazdan sonra, namazın mânâsını te'kid ve takviye için şu kelimât-ı mübâreke, otuzüç defa tekrar edilir. Namazın mânâsı, şu mücmel hülâsalarla te'kid edilir.

İKİNCİ NÜKTE:İbâdetin mânâsı şudur ki: Dergâh-ı İlâhî'de abd, kendi kusurunu ve acz

ve fakrını görüp, Kemâl-i Rubûbiyet'in ve Kudret-i Samedâniye'nin ve Rahmet-i İlâhîye'nin önünde, hayret ve muhabbetle secde etmektir. Yâni, Rubûbiyet'in saltanatı, nasıl ki ubûdiyeti ve itâati ister; Rubûbiyet'in kudsiyeti, pâklığı dahi ister ki; abd, kendi kusurunu görüp istiğfar ile ve Rabbi'ni bütün nekaisten pâk ve müberrâ; ve ehl-i dalâletin efkâr-ı bâtılasından münezzeh ve muallâ; ve kâinatın bütün kusurâtından mukaddes ve muarrâ olduğunu tesbih ile,"Sübhânallah" ile ilân etsin.

Hem de Rubûbiyet'in Kemâl-i Kudreti dahi ister ki; abd, kendi zaafını ve mahlûkatın aczini görmekle Kudret-i Samedâniye'nin azamet-i âsârına karşı istihsan ve hayret içinde "Allahu Ekber" deyip huzû ile rükûa gidip, Ona iltica ve tevekkül etsin.

Hem, Rubûbiyet'in nihâyetsiz hazine-i Rahmet'i de ister ki; abd, kendi ihtiyacını ve bütün mahlûkatın fakr ve ihtiyâcâtını suâl ve duâ lisânıyla izhar ve Rabbi'nin ihsan ve in'âmâtını, şükür ve senâ ile ve"Elhamdülillâh" ile ilân etsin.

Demek, namazın ef'âl ve akvâli, bu mânâları tazammun ediyor ve bunlar için taraf-ı İlâhî'den vaz'edilmişler.