İman Hakikatleri — Sayfa 75

Birinci yol: Mümkündür, fakat gâyet azîmdir ve hârikadır. Zâten böyle hârika bir eser, bir hârika san'ât ile, çok acib bir yol ile olur. O yol ise, mevcudât belki zerrât adedince vücudûnun şâhitleri bulunan bir Zât-ı Ehad ve Samed'in rubûbiyetiyle ve irâde ve kudretiyle olmasıdır.

İkinci yol: Hiçbir cihet-i imkânı olmayan ve imtinâ derecesinde müşkülâtlı ve hiçbir cihette mâkul olmayan şirk ve küfür yoludur. Çünkü, Yirminci Mektup ve Yirmiikinci Söz gibi çok risalelerde gâyet kat'î isbât edildiği üzere: O vakit kâinatın herbir mevcudunda ve hattâ herbir zerresinde bir ulûhiyet-i mutlaka ve bir ilm-i muhît ve hadsiz bir kudret bulunmak lâzım geliyor. Tâ ki, mevcûdâtta bilmüşâhede görünen nihâyet derecede nizam ve intizam ve gâyet hassas mîzan ve imtiyaz ile mükemmel ve müzeyyen olan nukûş-u sanat vücud bulabilsin.

Elhâsıl: Eğer tam lâyık ve tam yerinde olan azametli ve kibriyâlı rubûbiyet olmazsa, o vakit her cihetçe gayr-ı mâkul ve mümteni bir yol takib etmek lâzım gelecek. Lâyık ve lâzım olan azametten kaçmakla, muhâl ve imtinâa girmeyi, şeytan dahi teklif edemez.