İman Hakikatleri — Sayfa 91

bir zîhayat kendi nefsine mâliktir ve kendi zâtı için çalışır ve kendi lezzeti için çabalar. Onun bir hakk-ı hayatı var. Gaye-i himmeti ve hedef-i maksadı, yaşamak ve bekasını temin etmektir." diyorsun. Ve Hâlık-ı Kerîm'in kerem düsturlarından ve erkân-ı kâinatta kemâl-i itaatla imtisâl edilen düstur-u teâvünle, nebâtât hayvânâtın imdâdına ve hayvânât insanların yardımına koşmasından tezâhür eden o umumî kanunun rahîmâne, kerîmâne cilvelerini cidâl zannedip, "Hayat bir cidâldir." diye ahmakane hükmetmişsin.

Acaba, o düstur-u teâvünün cilvesinden olan zerrât-ı taâmiyenin, kemâl-i şevk ile beden hüceyrelerinin gıdâlandırılması için koşmaları nasıl cidâldir? Nasıl bir çarpışmaktır? Belki o imdât ve o koşmak, Kerîm bir Rabb'in emriyle bir teâvündür.

Hem çürük bir esâsın: "Herşey kendi nefsine mâliktir." diyorsun. Hiçbir şey kendi nefsine mâlik olmadığına kat'î bir delil şudur ki:

Esbâbın içinde en eşrefi ve ihtiyar noktasında en geniş irâdelisi, insandır. Halbuki bu insanın düşünmek, söylemek ve yemek gibi en zâhir ef'âl-i ihtiyâriyesinden yüz cüz'ünden onun dest-i ihtiyârına verilen ve dâire-i iktidârına giren yalnız meşkûk tek bir cüz'dür.