İman Hakikatleri — Sayfa 92

Böyle en zâhir fiilin yüz cüz'ünden bir cüz'üne mâlik olmayan, nasıl kendine mâliktir denilir?

Böyle en eşref ve ihtiyârı en geniş, bu derece hakikî tasarruftan ve temellükten eli bağlanmış bulunsa; "Sâir hayvânât ve cemâdât kendi kendine mâliktir." diyen, hayvandan daha ziyâde hayvan ve cemadattan daha ziyâde câmid ve şuursuz olduğunu isbât eder.

Seni bu hataya atıp bu vartaya düşüren, bir gözlü dehândır. Yâni hârika, menhus zekândır. O kör dehân ile, herşeyin Hâlıkı olan Rabbini unuttun, mevhum bir tabiata isnâd ettin, âsârını esbâba verdin, o Hâlıkın malını bâtıl Mâbud olan tâğutlara taksim ettin. Şu noktada ve o dehân nazarında her zîhayat, herbir insan, tek başıyla hadsiz a'dâya karşı mukavemet etmek ve nihâyetsiz hâcâtın tahsiline çabalamak lâzım geliyor. Ve zerre gibi bir iktidar, ince tel gibi bir ihtiyar, zâil lem'a gibi bir şuur, çabuk söner şûle gibi bir hayat, çabuk geçer dakika gibi bir ömür ile, o hadsiz a'dâya ve hâcâta karşı dayanmaya mecbur oluyor. Halbuki o bîçâre zîhayatın sermâyesi, binler matluplarından birisine kâfi gelmiyor. Musîbete giriftâr olduğu zaman; sağır, kör esbabdan başka derdine derman beklemiyor,

sırrına mazhar oluyor.