İbadetin şahsî kemalâta sebeb olduğunun izahı

bağlılık elde eder. Bunlar ise, sarsılmaz bir uhuvvete, hakikî bir muhabbete sebeb olur. Zâten heyet-i içtimâiyenin kemâline ve terakkisine ilk ve en birinci basamaklar, uhuvvet ile muhabbettir.

İbâdetin şahsî kemâlâta sebep olduğunun îzâhı:

İnsan cismen küçük, zaîf ve âciz olmakla beraber, hayvânâttan addedildiği halde, pek yüksek bir ruhu taşıyor ve pek büyük bir istidâda mâliktir ve hasredilmeyecek derecede meyilleri vardır ve gayr-ı mütenâhî emeller sahibidir ve addedilemez fikirleri vardır ve gayr-ı mahdud şeheviye ve gadabiye gibi kuvveleri vardır ve öyle acâib bir yaratılışı vardır ki, sanki bütün envâ ve âlemlere fihriste olarak yaratılmıştır.

İşte böyle bir insanın; o yüksek ruhunu inbisat ettiren, ibâdettir. İstidatlarını inkişaf ettiren, ibâdettir. Meyillerini temyiz ve tenzih ettiren, ibâdettir. Emellerini tahakkuk ettiren ibâdettir. Fikirlerini tevsi' ve intizam altına alan, ibâdettir. Şeheviye ve gadabiye kuvvelerini hadd altına alan, ibâdettir. Zâhirî ve bâtınî uzuvlarını ve duygularını kirleten tabiat paslarını izale eden, ibâdettir. İnsanı; mukadder olan kemâlâtına yetiştiren, ibâdettir. Abd

ile Mâbud arasında en yüksek ve en latîf olan nisbet, ancak ibâdettir.

Evet kemâlât-ı beşeriyenin en yükseği, şu nisbet ve münasebettir.

İhtar:İbâdetin ruhu, ihlâstır. İhlâs ise, yapılan ibâdetin yalnız emredildiği için yapılmasıdır. Eğer başka bir hikmet ve bir fâide ibâdete illet gösterilse, o ibâdet bâtıldır. Fâideler, hikmetler yalnız müreccih olabilirler, illet olamazlar.

(İşârâtü'l İ'caz'dan)

* * *