Kütübü Sitte - 11.Cilt — Sayfa 128

3) Râtb (yaş).

4) Yâbis (kuru).

B) Mürekkeb olanlar. Bunlar da dörttür;

1) Harryâbis (sıcakkuru).

2) Harrratb (sıcakyaş).

3) Bâridyâbis (soğukkuru).

4) Bâridratb (soğukyaş).

EN MÜKEMMEL MİZAC: Zehebî, mizacın sekiz çeşidini kaydettikten sonra, bir paragraf açarak, en mükemmel mizac kimin mizacıdır ve niçin en mükemmeldir, bunu belirtir.

"Canlılar içerisinde en mutedil mizac insan mizacıdır. İnsan mizaclarının en mutedili mü'minlerin mizacıdır, mizacca müminlerin en mutedili nebilerin mizacıdır. Mizacca en mutedil nebiler, Resullerin mizaçlarıdır; mizacca en mutedil Resuller ulü'l-azm olanların mizaclarıdır. Mizacca en mutedil ulü'l-azm Hz. Muhammed (aleyhissalâtu vesselâm)'ın mizacıdır.(34)

Derim ki: Resulullah'ı mizacca, mahlukatın en mutedili yapan sebebe gelince, bu şundandır: Tabiblerin kaidelerine göre, nefsin ahlakı bedenin mizacına tabidir, nefsin ahlakı ne kadar kâmilse bedenin mizacı da o derece mutedil ve nefsin ahlakı da o derece mükemmel olur."

Bu bilinince, şu husus anlaşılacaktır:

Hak Teâlâ Hazretleri Resulullah'ın büyük bir ahlak (huluk-u azîm) üzerine olduğuna şehadet etmektedir. Nitekim Hz. Âişe (radıyallahu anhâ) "Resulullah'ın ahlakı Kur'an'dır" buyurmuştur. Bu durum, Efendimizin mizacının, mizaçların en mutedili ve ahlakının da en mükemmel ahlak olduğuna delalet eder.

Nitekim Buhârî Sahih'inde كَانَ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ اَحْسَنَ النَّاسِ وَجْهاً وَاحْسَنَهُمْ خُلْقاً "Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm) yüzce ve ahlakca insanların en güzeli idi" diye rivayet etmiştir. Tirmizî'nin bir rivayetinde Hz. Enes der ki: "Ben Resulullah'a on yıl boyunca hizmet ettim. Bana bir kere bile "öf be!" demedi, ne yaptığım birşey için: "Bunu niye yaptın", ne de yapmadığım bir şey için: "Bunu niye yapmadın?" demedi.

İbnu Ömer der ki: "Resulullah ne kaba konuşur, ne de çirkin söze yer verirdi. Der ki: "Sizin en hayırlılarınız, ahlakca en güzel olanlarınızdır."

Zehebî, Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın ahlakî kemalini aksettiren bir kısım hadisler daha zikrettikten sonra devam eder:

"Gençler en mutedil (mizaca sahiptirler). Çocuklar en rutubetli (mizaca sahiptirler). Olgunlar ve yaşlılar en bârid (mizaca sahiptirler). Mizacca en mutedil aza, şehâdet parmağının uç derisidir. Sonra diğer parmak uçlarının derisi gelir. Âzâların en hararetlisi kalbtir, bunu karaciğer, bunu da et takib eder. En barid (soğuk) olanı kemiktir, sonra sinir, sonra omurilik, sonra dimağ gelir. En

(34) İfadeyi aynen koruduk. Cümlelerdeki ikinci "mizac" kelimelerinin fazlalığı dikkatten kaçmıyor.

yâbis (kuru) olanı kemik, en rutubetli olanı da yağdır."