İkinci Esas

İkinci Esas

Hakikat-ı Mi'râc nedir?

Elcevap:Zât-ı Ahmediye'nin (A.S.M.) merâtib-i kemâlâtta seyr ü sülûkünden ibarettir. Yani, Cenâb-ı Hakk'ın tertib-i mahlûkatta tecelli ettirdiği ayrı ayrı isim ve ünvanlarla ve saltanat-ı Rubûbiyet'inde teşkil ettiği devâir-i tedbir ve icadda ve o dairelerde birer arş-ı Rubûbiyet ve birer merkez-i tasarrufa medar olan bir semâ tabakasında gösterdiği âsâr-ı Rubûbiyeti, birer birer o abd-i mahsusa göstermekle, o abdi, hem bütün kemâlât-ı insaniyeyi câmî, hem bütün tecelliyât-ı İlâhiye'ye mazhar, hem bütün tabakât-ı kâinata nâzır ve saltanat-ı Rubûbiyetin dellâlı ve marziyât-ı İlâhiye'nin mübelliği ve tılsım-ı kâinatın keşşâfı yapmak için, Burak'a bindirip, berk gibi semâvâtı seyrettirip, kat-ı merâtib ettirerek, kamervârî menzilden menzile, daireden daireye

Rubûbiyet-i İlâhiye'yi temâşâ ettirip, o dairelerin semâvâtında makamları bulunan ve ihvanı olan enbiyâyı birer birer göstererek, tâ Kâb-ı Kavseyn makamına çıkarmış, Ehadiyet ile kelâmına ve rü'yetine mazhar kılmıştır.

Şu yüksek hakikata "iki temsil" dürbünü ile bakılabilir.

Birincisi:Yirmidördüncü Söz'de îzah edildiği gibi; nasıl ki bir padişahın kendi hükûmetinin dairelerinde ayrı ayrı ünvanları ve raiyetinin tabakalarında başka başka nâm ve vasıfları ve saltanatının mertebelerinde çeşit çeşit isim ve alâmetleri vardır. Meselâ: Adliye dairesinde hâkim-i âdil ve mülkiyede sultan ve askeriyede kumandân-ı âzam ve ilmiyede halife ve hâkezâ.. sâir isim ve ünvanları bulunur. Herbir dairede birer mânevî tahtı hükmünde olan makam ve iskemlesi bulunur. O tek padişah, o saltanatın dairelerinde ve tabakât-ı hükûmetin mertebelerinde, bin isim ve ünvana sahip olabilir. Birbiri içinde bin taht-ı saltanatı olabilir. Güya o hâkim, herbir dairede şahsiyet-i mâneviye haysiyetiyle ve telefonu ile mevcud ve hâzır bulunur, bilir. Ve her tabakada kanunuyla, nizamıyla, mümessiliyle görünür, görür. Ve her mertebede perde arkasında hükmüyle, ilmiyle, kuvvetiyle idare