Mu'cizat-ı Kur'âniye — Sayfa 251

Amma hikmet-i Kur'âniye ise;nokta-i istinâdı, kuvvete bedel "hakk"ı kabûl eder. Gayede menfaate bedel, "fazilet ve rızâ-yı İlâhî"yi kabul eder. Hayatta düstûr-u cidâl yerine, "düstûr-u teâvün"ü esas tutar. Cemâatlerin rabıtalarında unsuriyet, milliyet yerine "rabıta-i dinî ve sınıfî ve vatanî" kabul eder. Gayâtı, hevesât-ı nefsâniyenin tecâvüzâtına sed çekip, ruhu maaliyâta teşvik ve hissiyât-ı ulviyesini tatmin eder ve insanı kemâlât-ı insâniyeye sevkedip insan eder...

Hakkın şe'ni, "ittifak"tır. Faziletin şe'ni, "tesanüd"dür. Düstûr-u teâvünün şe'ni, "birbirinin imdadına yetişmek"tir. Dînin şe'ni, "uhuvvet"tir, "incizab"tır. Nefsi gemlemekle bağlamak, ruhu kemâlâta kamçılamakla serbest bırakmanın şe'ni, "saadet-i dâreyn"dir.

DÖRDÜNCÜ ESAS:Kur'ân'ın, bütün kelimât-ı İlâhiye içinde cihet-i ulviyetini ve bütün kelâmlar üstünde cihet-i tefevvukunu anlamak istersen şu iki temsîle bak:

Birincisi:Bir sultanın iki çeşit mükâlemesi, iki tarzda hitâbı vardır. Birisi; âdi bir raiyyet ile cüz'î bir iş için, hususî bir hâcete dâir has bir telefonla konuşmaktır. Diğeri;