Muhâkemât Dersleri — Sayfa 113

kanunları o elbise gibidir, zamanla dar gelir ve yenilenir. Ama Allah'ın hükümleri cild misali daima tazeliğini korur, gelişmesini sürdürür. İslâm hukukunda bulunan"içtihat müessesesi"yeni şartların gerektirdiği açılımları temin eder. Mesela, yeni yeni içki türleri ortaya çıktığında "bunlar Hazreti Peygamber zamanında yoktu, dolayısıyla biz bunlar hakkında hüküm veremeyiz" denilmez,£"Sarhoşluk veren her şey haramdır">prensibiyle bunların da haram olduklarına hükmedilir.

3- Mazinin a'makına girmek

Günümüzdeki hemen her meselenin geçmişte kökleri de vardır. Yapılacak bir araştırmada, geçmişin derinlerine inip bununla ilgili neler yapıldığını bilmek gerekir. Yoksa köksüz bir araştırma ortaya çıkar.

4-Mantığın terazisiyle tartmak

Mantık, Eski Yunan Felsefesine ait bir ilim olup, İslamî ilimlerin öğretildiği medreselere sonradan girmiştir. İmam-ı Gazzâlî'ye gelinceye kadar "Mantıkla uğraşan zındıklaşır" deyimi kullanılır ve yabancı menşeli olduğu gerekçesiyle bu ilme sıcak bakılmazdı. İmam-ı Gazzâlî"Mi'yâru'l-İlm"adıyla mantık kitabı yazdı, mantık ilminin ilimlerin ölçüsü olduğunu nazara verdi. Ayrıca "Mantık ilmi bilmeyenin ilmine itimat edilmez" dedi.

Mantık, doğru düşünmenin yollarını öğreten bir alet ilmidir. Gerçi mantık bilmek ayrı, mantıklı olmak ayrıdır. Ömründe hiç mantık ilmi okumamış biri çok mantıklı hareket edebilir. Öte yandan bu ilmi tahsil etmiş biri de çarpık değerlendirmelerde bulunabilir. Ama her hâl ü kârda bu ilmin bilinmesinde fayda vardır.

Mantık bir teraziye benzer. O teraziye sahip olan kişi çok daha düzgün bir şekilde ölçer, tartar."Doğru kıstas ile ölçün"âyetini bu bağlamda değerlendirmek mümkündür.

Risale-i Nur tefsirinin en büyük özelliklerinden birisi, mantık diliyle yazılmış olmasıdır. Ama bu, bir mantık dersi verme tarzında olmayıp, risalelerin tamamına sirayet eden bir ruh şeklindedir. İşin ehli olanların gördüğü üzere, çok sağlam bir mantık örgüsü risalelerin her tarafında bulunmaktadır.