Muhâkemât Dersleri — Sayfa 155

10. Ders:

Mazinin insanlarıyla

müstakbelin insanlarını muvazene

Sekizinci Mukaddime

Temhid: Şu gelen uzun mukaddimeden usanma. Zira nihayeti, nihayet derecede mühimdir. Hem de şu gelen mukaddime her kemâli mahveden ye'si öldürür. Ve her bir saadetin mayası olan ümidi hayatlandırır. Ve mâzi başkalara ve istikbal bize olacağına beşaret verir. Taksime razıyız.

İşte mevzuu, ebnâ-yı mâzi ile ebnâ-yı müstakbeli muvâzene etmektir.

Ümit: Her bir saadetin mayası

Bediüzzaman, Sekizinci Mukaddimede geçmişte insanlığa hükmeden durumlarla, gelecekte onlara hükmedecek durumları ele alır. "İstikbal İslam'ındır" manasını derinlemesine tahlil eder. Böylece her türlü kemali mahveden "ümitsizlik" duygusunu öldürecek ve her bir saadetin mayası olan "ümit" duygusunu hayatlandıracak esaslar zikreder. Azıcık bir mayanın koca kazan sütü yoğurda çevirmesi misali ümit mayası da hayatın tamamını canlı ve dinamik kılmaktadır.

Geçmişin ve geleceğin insanları

Geçmişin insanlarıyla geleceğin insanlarının hayata ve meselelere bakışları aynı değildir. İnsanlık, elbette belli bir tekâmül seyrinden geçmektedir.

Burada nazara verilen mazi ve müstakbel bir yönüyle "hâkim zihniyet" olarak değerlendirilebilir. Çünkü geçmişin evlatlarında istikbal evlatlarının özelliklerini taşıyanlar olduğu gibi, istikbalin evlatlarında da geçmişin evlatlarının özelliklerini taşıyanlar bulunmaktadır.

Hem de mekâtib-i âliyede elif ve bâ okunmuyor. Mahiyet-i ilim bir dahi olsa, suret-i tedrisi başkadır.