Muhâkemât Dersleri kitabının 162. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

olamaz. Kaldı ki bir Müslüman Hz. Ali'yi sevdiği gibi Hz. Ömer'i de sever, hepsini hayırla yâd eder.

Hem de keşf-i hakikate mâni olan

-iltizam

-ve taassup

-ve taraftarlığın müdahaleleri idi.

Hâsıl-ı kelâm: Müyûlât muhtelife olduklarından, taraftarlık hissi her şeye parmak vurmakla ihtilâfâtla ihtilâl çıkarıldığından hakikat ise kaçıp gizlenirdi.

Gerçeğin açığa çıkmasına engeller

Gerçeğin açığa çıkmasına pek çok engel vardır. Bu eserde yeri geldikçe bunlara temas edilmektedir. Üstte bunlardan üç tanesi nazara verilmektedir. Bunlar:

-İltizam

-Taassub

-Ve taraftarlığın müdahaleleridir.

Bunlardan iltizam lüzumla aynı kökten gelir. İltizamda bulunan biri "Bu böyle olmalıdır" şeklinde bir ön kabul hali yaşar. Hâlbuki o şeyin öyle olmaması ihtimali olduğu göz ardı edilmemelidir.

Taassub, bir şeyi körü körüne kabullenmedir.

Taraftarlık ise, günümüzde de bazılarında görülen "fanatik taraftarlık" şeklinde anlaşılabilir. Fanatik bir taraftar, "at gözlüğüyle bakmak" misali tek taraflı olarak nazar eder. Böyle olunca da meseleyi her cihetten göremez ve değerlendiremez.

Hem de istibdad-ı hissiyatın seyyielerindendir ki: Mesâlik ve mezâhibi ikame edecek galiben taassup veya tadlil-i gayr veya safsata idi. Hâlbuki üçü de nazar-ı şeriatta mezmum ve uhuvvet-i İslâmiye'ye ve nisbet-i hemcinsiyeye ve teâvün-ü fıtrîye münafidir.

Hissiyatın hükmetmesinin bazı sonuçları

Hissiyatın hükümferma olmasının hayata yansıyan pek çok eksileri vardır. Böyle bir bakışla âleme ve olaylara bakan kimselerin dünya görüşü ve mezheplerini meydana getiren şey, çoğu kere şu üçü idi:

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 162

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı